Problemen met Citrusbomen: Het Herkennen en Behandelen van Problemen bij Citrusbomen

Problemen met Citrusbomen: Het Herkennen en Behandelen van Problemen bij Citrusbomen

Citrusbomen zijn erg moeilijke planten, vooral wanneer ze in gebieden worden gehouden waar ze normaal niet voorkomen, zoals Nederland en België. Ons klimaat is het grootste deel van het jaar niet geschikt voor citrusbomen, omdat het te koud en te nat is. Ook binnen in huis hebben citrusbomen het niet naar hun zin, omdat ze zeer veel licht nodig hebben, meer dan zelfs in het lichtste huis naar binnen valt. Citrusbomen zijn dus geen echte kamerplanten, maar, op een enkele uitzondering na, in ons klimaat ook geen tuinplanten. Daarbij komt ook nog eens dat het wortelstelsel van een citrusboom erg gevoelig is, waardoor het moeilijk is om ze in een plantenbak te kweken. Het is dan ook niet gek dat in de afgelopen jaren tienduizenden mensen uit Nederland en België deze pagina hebben bezocht om erachter te komen wat er aan de hand is met hun citrusboom, en hoe ze de citrus weer beter kunnen maken.

Hieronder proberen we een zo uitgebreid mogelijke lijst te maken met de problemen die voorkomen bij citrusbomen die in Nederland en België gehouden worden. Door de problemen zo uitgebreid mogelijk te beschrijven en door zo veel mogelijk foto’s van de verschillende symptomen te plaatsen, hopen wij dat iedereen erachter kan komen wat er aan de hand is met hun citrusboom. Mocht het niet lukken om erachter te komen wat er aan de hand is, dan kun je helemaal onderaan deze pagina, via Disqus, een vraag stellen over jouw citrusboom.

Insectenplagen op citrusbomen

Citrusbomen zijn gevoelig voor insectenplagen. Vooral schildluizen en spintmijten kunnen voor grote problemen zorgen. Deze insecten zijn vooral actief wanneer de citrusboom binnen staat, waar het warm en vrij vochtig is. Wanneer de citrusboom buiten staat, dan kunnen bladluizen, bladmineerders en kevers ook voor problemen zorgen.

bladluizen op citrusbomen

Bladluizen komen voornamelijk voor op citrusbomen die buiten staan, en dan vooral in de lente. De bladluizen zitten vooral op de onderkant van jonge bladeren. De mondjes van de meeste bladluizen zijn namelijk niet sterk genoeg om door de dikkere en stuggere volgroeide bladeren te prikken.

Er zijn verschillende signalen die doen vermoeden dat een citrusboom last heeft van bladluizen. Allereerst zijn de bladluizen zichtbaar met het blote oog. Bladluizen komen in verschillende kleuren voor. Er zijn namelijk groene, witte, zwarte en bruine bladluizen. Daarnaast laten bladluizen een kleverige, doorzichtige substantie achter, die honingdauw wordt genoemd. Dit zit meestal op de bladeren en op de vloer onder de takken waar de bladluizen op zitten. Soms kan er schimmel in de honingdauw groeien, waardoor de honingdauw zwart wordt. Verder kunnen bladluizen er voor zorgen dat de jonge bladeren gaan krullen of verkreukelen. Wanneer er veel bladluizen op de onderkant van een blad zitten lijkt het alsof het blad vanaf het uiteinde richting de tak toe is opgerold, als een pannenkoek. Als er maar een paar bladluizen op een jong blad zitten, dan kan het lijken alsof er kreukels en bobbels in de bladeren zitten.

Doordat de bladluizen voornamelijk op de jonge bladeren zitten, en meestal de oudere bladeren met rust laten, kunnen bladluizen citrusbomen meestal niet doden. Wel zorgen de bladluizen er voor dat de citrusbomen er minder fraai uit zitten, door het laten krullen van de bladeren en door de plakkerige honingdauw die ze uitscheiden. Wanneer een groot aantal van de jonge bladeren onder de bladluizen zitten, dan kan het er wel voor zorgen dat de groei en bloei van citrusboom geremd wordt, omdat de bladeren zich slecht kunnen ontwikkelen. Kortom, wanneer er een keer een paar bladluizen op een citrusboom zitten is dit geen reden tot grote paniek. Het is wel belangrijk om maatregelen te nemen om te voorkomen dat de bladluizen elke keer terug komen tijdens een groei periode.

Tips over het bestrijden van bladluizen kun je op de pagina “Het herkennen en bestrijden van bladluizen” vinden. Hier bespreken we verschillende natuurlijke en biologische methoden en middelen die bladluizen kunnen bestrijden.

bladluis, citrusboom
bladkrul door bladluis
bladluis, bladkrul, citrusboom
bladkrul door bladluis

Schildluizen op citrusbomen

Schildluizen zijn een groot probleem bij citrusbomen. Er zijn ontzettend veel soorten schildluizen, van platte bruinen, tot pluizige witten, en ronde zwarte. Net als gewone bladluizen zuigen schildluizen ook het sap van de citrusboom op. De mondjes van de schildluizen zijn echter veel sterker, waardoor ze het sap uit de groene takken en uit de nerven van de bladeren kunnen zuigen. De volgroeide schildluizen bewegen nauwelijks, en zitten vaak in een rijtje achter elkaar. De jonge schildluizen kun je wel zien bewegen, maar die zijn vaak zo klein dat je een vergrootglas nodig hebt om ze te kunnen zien.

De schildluizen zijn vrij groot, waardoor je ze vaak met het blote oog op de groene takken en rondom de bladnerven kan zien zitten. Een ander signaal is dat er schildluizen op een citrusboom zitten is wanneer er een plakkerige laag op de bladeren en op de grond rondom de citrusboom te vinden is. Net als bladluizen scheiden schildluizen ook honingdauw uit. Ook op de honingdauw van schildluizen kan op den duur schimmel groeien, waardoor er een zwarte laag op de bladeren komt.

Schildluizen kunnen zich snel vermeerderen, waardoor een citrusboom binnen de kortste keren helemaal onder de schildluizen kan zitten. De schildluizen zuigen het sap uit de takken en bladeren, waardoor er minder voedsel en voedingsstoffen in de plant zitten. Een grote schildluizen plaag kan een citrusboom daarom fataal worden. Het is daarom belangrijk om citrusbomen regelmatig te controleren op schildluizen en deze zo snel mogelijk en langdurig te bestrijden.

Tips over het bestrijden van schildluizen kun je op de pagina “Het herkennen en bestrijden van schildluizen” vinden. Hier bespreken we verschillende natuurlijke en biologische methoden die kunnen helpen om van schildluizen af te komen.

schildluis, citrusboom
katoen-kussen-luis
schildluis, citrusboom
zachte bruine schildluis
schildluis, citrusboom
wolluis

spint op citrusbomen

Een spint plaag komt vooral voor bij citrusbomen die binnen staan in een kamer waar het vaak warm en droog is. Meestal betekent dit dat de citrusboom in een kamer staat waar de verwarming aan staat. Dit komt, omdat spint mijten vrijwel alleen kunnen overleven in een ruimtes waar de temperatuur boven de 20 graden Celsius is en de lucht droog is. In koelere of vochtigere ruimtes kunnen spint mijten niet goed overleven, vandaar dat we ze minder zien bij citrusbomen die bijvoorbeeld buiten staan.

Het is vaak moeilijk om een spintplaag te diagnosticeren, omdat de spint mijten erg klein zijn. In veel gevallen lukt het niet om de mijten met het blote oog te zien. Om er achter te komen of de citrus last heeft van een spintplaag, kun je de kroon met water vernevelen, met een plantenspuit. De spint mijten maken hele kleine webben, waarin de waterdruppels blijven kleven. De webben zitten vaak tussen jonge bladeren en zelfs op de bladeren. Doordat de webben erg klein zijn, vaak minder dan een vierkante centimeter groot, is het nodig om de citrusboom zeer grondig te inspecteren om de spint mijten te zien.

Spint mijten zuigen de cellen in de bladeren leeg. Jonge bladeren lijken hierdoor vaak uitgedroogd. Bij oudere bladeren lijkt het vaak alsof ze een pixelpatroon krijgen, doordat de cellen die leeg gezogen zijn wit of bruin worden. Wanneer er voldoende cellen zijn leeg gezogen, dan verdorren de bladeren en worden ze vaak bruin. Een grote spint plaag kan een citrusboom fataal worden. Het is daarom vooral bij citrusbomen die binnen staan belangrijk om regelmatig te controleren of er tekenen zijn dat er spint mijten op de citrusboom zitten.

Tips over het bestrijden van spint kun je op de pagina “Het herkennen en bestrijden van spint” vinden. Hier bespreken we verschillende natuurlijke en biologische methoden en middelen om een spint plaag te bestrijden.

spint, citrusboom
webben van de spint mijt
spint, citrusboom
spint onder de microscoop
spint, citrusboom
schade door spint

spint, citrusboom
schade door spint
spint, citrusboom
schade door spint

Bladmineerders op citrusbomen

Bladmineerders zijn larven die in de middelste laag van het blad van de citrusboom op eten. Het bijzondere aan bladmineerders is dat ze de buitenste laag van het blad niet aantasten, maar alleen de voedzame binnenkant op eten. Hierdoor ontstaan witte of grijze kronkellijnen in het blad. In sommige gevallen krult het blad of vouwt het dubbel door de schade die een bladmineerder aanricht.

Doordat onze winter temperaturen laag zijn, vormen bladmineerders meestal geen groot probleem bij citrusbomen die in Nederland of België gehouden worden. Alleen na een warme winter kan het zijn dat bladmineerders een groot aantal bladeren van citrusbomen die in de lente en zomer buiten staan beschadigen. Op dat moment zou het kunnen helpen ECOstyle rupsvrij, waarin de bacterie Bacillus Thuringiensis zit, op de citrusboom te spuiten. Ook het uitzetten van sluipwespen zou kunnen helpen. Om te voorkomen dat er na een warme winter te veel bladmineerders in de citrusboom terecht komen, zou je de boom kunnen afdekken met fijn insectengaas zodra de citrusboom buiten wordt gezet.

bladmineerder, citrusboom
bladkrul door een bladmineerder
bladmineerder, citrusboom
bladkrul door een bladmineerder
bladmineerder, citrusboom
bladkrul door een bladmineerder

bladmineerder, citrusboom
sporen van een bladmmineerder
bladmineerder, citrusboom
sporen van een bladmmineerder
bladmineerder, citrusboom
sporen van een bladmmineerder

Schadelijke micro-organismen (schimmels, bacteriën, virussen, etc.) op citrusbomen

Doordat er in Nederland en België relatief weinig citrusbomen groeien, en ons klimaat afwijkt van de gebieden waar citrusbomen normaal in voorkomen, zijn er hier gelukkig weinig schadelijke schimmels, bacteriën, virussen en andere ziekteverwekkers die citrusbomen kunnen infecteren. Op een enkele uitzondering na worden de meeste problemen met citrusbomen hier dan ook veroorzaakt door insecten of door een verkeerde verzorging.

Roetdauwschimmel op citrusbomen

Roetdauwschimmel komt alleen voor op citrusbomen die geïnfecteerd zijn (geweest) met bladluizen of schildluizen. De blad- en schildluizen scheiden een doorzichtige suiker substantie uit, die honingdauw wordt genoemd. Doordat er zo veel suikers in de honingdauw zitten, is het een ideale voedingsbron voor schimmels. De schimmels komen via de lucht in aanraking met de honingdauw, en kleuren de bladeren hierdoor zwart.

De roetdauw zorgt ervoor dat de citrusboom er minder mooi uit ziet, maar kan vaak geen grote schade aanrichten. Alleen wanneer een zeer groot deel van de citrusboom in roetdauw gehuld is, kan de schimmel ervoor zorgen dat er te weinig licht op de bladeren valt. De bladluizen of schildluizen die de honingdauw afscheiden waar de schimmel op groeit zijn vaak een veel groter probleem voor de citrusboom en moeten eerst bestreden worden. De roetdauwschimmel groeit alleen op de honingdauw, en dringt het blad niet binnen. Hierdoor zal de schimmel na een goede wasbeurt van de bladeren af komen.

Tips over het herkennen en bestrijden van roetdauwschimmel kun je op de pagina “Het herkennen en bestrijden van roetdauwschimmel” vinden.

roetdauw schimmel, citrus
roetdauw schimmel
roetdauw schimmel, citrusboom
roetdauw schimmel
roetdauw schimmel, citrusboom
roetdauw schimmel

roetdauw schimmel, citrusboom
roetdauw schimmel
roetdau
roetdauw schimmel

Verkleurde bladeren aan citrusbomen

De volgroeide bladeren van een citroenboom horen donker groen te zijn, zoals de schil van een komkommer. Wanneer de bladeren verkleuren, dan is dit een teken dat er iets mis is met de citrusboom. In de meeste gevallen worden verkleurde bladeren veroorzaakt doordat bepaalde voedingsstoffen niet in de bladeren terecht komen. Ook dit heeft weer verschillende oorzaken, zoals een tekort aan plantenvoeding, een te lage temperatuur rondom de citrusboom, en wortelschade. Het kan ook komen dat de bladeren van citrusbomen verkleuren, omdat de citrusboom juist te veel van een bepaalde stof uit de bodem opneemt, of omdat de citrusboom geïnfecteerd is met een schimmel, bacterie, virus of ander schadelijk micro-organismen.

Geheel gele bladeren aan citrusbomen

Wanneer de hele bladeren, dus zowel de nerven als het bladmoes, van de citrusboom langzaamaan geel kleuren, dan is dit meestal een teken dat er iets mis is met de opname en/of het transport van stikstof in de citrusboom. Bij dit probleem beginnen de verkleuringen eerst in de oudere bladeren. Deze kleuren eerst in hun geheel licht groen, daarna kleuren ze fel geel en later vallen ze van de citrusboom af. Bij een stikstofprobleem verkleuren oudere bladeren eerst, omdat de citrusboom de stikstof die in deze bladeren zit opgeslagen naar de jongere bladeren stuurt. Pas wanneer het grootste deel van de oudere bladeren geel zijn gekleurd, worden ook de jongere bladeren aan het uiteinde van de takken geel. Wanneer dit punt is bereikt, dan wordt er vrijwel geen stikstof meer rondgestuurd in de citrusboom, en is de conditie van de citrusboom al behoorlijk verminderd.

De meest logische verklaring voor een stikstof probleem is dat er te weinig stikstof in de bodem zit. Wanneer de bladeren van een citrusboom in hun geheel licht groen en later geel kleuren, dan is het aan te raden om te kijken of de citrusboom de juiste soort en de juiste hoeveelheid plantenvoeding krijgt. Tips over het geven van plantenvoeding aan citrusbomen kun je op de pagina “Plantenvoeding en Citrusbomen: Hoeveel en welke plantenvoeding heeft een citrusboom nodig” lezen. Ongeacht of de citrusboom voldoende stikstofrijke plantenvoeding heeft gekregen, is het belangrijk om ook te kijken of er andere redenen zijn die de verkleuringen van het blad door een probleem met de opname en het transport van stikstof in de citrusboom kunnen verklaren.

Er zijn enkele omstandigheden waarbij de citrusboom onvoldoende stikstof kan opnemen en onvoldoende stikstof van de wortels naar de bladeren kan sturen. De eerste reden waarom citrusbomen te weinig stikstof naar de bladeren sturen is, omdat het te koud is voor de citrusboom. Citroenbomen en limoenbomen mogen niet onder de 15 graden Celsius gehouden worden, terwijl de meeste andere citrusbomen niet onder de 10 graden Celsius gehouden mogen worden. In Nederland en België betekent dit dat het buiten een groot deel van het jaar te koud is voor een citrusboom, vooral ’s nachts. Wanneer de temperatuur te laag wordt, dan stopt de sapstroom in de plant. Hierdoor neemt de citrusboom dus weinig tot geen voedingsstoffen, waaronder stikstof. Meer informatie over de minimale temperatuur die verschillende soorten citrusbomen nodig hebben kun je op de pagina “Citrusbomen aanschaffen: Soorten en rassen citrusbomen” vinden.

Een andere reden waarom citrusbomen te weinig stikstof opnemen is omdat de wortels beschadigd zijn. De wortels van een citrusboom zijn zeer gevoelig, vooral wanneer de citrusboom niet geënt is op een sterk wortelstelsel. Helaas zijn de meeste ornamentele citrusbomen die in Nederland en België verkocht worden niet geënt, maar gestekt. Hierdoor is het wortelstelsel van de meeste ornamentele citrusbomen erg gevoelig. De meest voorkomende oorzaken van wortelschade bij citrusbomen zijn een te kleine plantenbak, een verkeerd samengestelde potgrond, te veel of te vaak water geven, en een Phytophthora infectie. Tips over geschikte plantenbakken voor citrusbomen zijn te vinden op de pagina “Plantenbakken voor citrusbomen: De juiste bak voor het wortelstelsel van een citrusboom” te vinden, terwijl tips over welke potgrond geschikt is voor citrusbomen te vinden is op de pagina “Potgrond voor citrusbomen: De juiste potgrond voor een gezonde citrusboom”. Tips over het geven van water aan jonge en/of nieuwe citrusbomen te vinden is op de pagina “Water en citrusbomen: Jonge en nieuwe citrusbomen water geven” en tips over het geven van water aan vruchtdragende citrusbomen op de pagina “Water en citrusbomen: Vruchtdragende citrusbomen water geven”. Voor meer informatie over de symptomen van een Phytophthora infectie, wat vaak voorkomt bij citrusbomen die te veel water krijgen en/of in een te kleine, slecht drainerende plantenbak staan, kun je kijken op de pagina “Het herkennen, bestrijden en voorkomen van Phytophthora”.

gele bladeren citrusboom
lichtgroen gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname
gele bladeren citrusboom
lichtgroen tot geel gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname
gele bladeren citrusboom
lichtgroen tot geel gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname

gele bladeren citrusboom
lichtgroen tot geel gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname
gele bladeren citrusboom
geel gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname
gele bladeren citrusboom
lichtgroen gekleurde bladeren door problemen met de stikstof opname

V-vormige gele verkleuringen van bladeren aan citrusbomen

Wanneer de oudere bladeren, vooral degene die aan takken groeien waaraan ook vruchten groeien, van een citrusboom vanaf het uiteinde van het blad in een V-vorm geel worden, dan neemt de citrusboom waarschijnlijk onvoldoende magnesium op. Daar waar het blad geel wordt, worden zowel de nerven als het bladmoes geel. Uiteindelijk is het hele blad geel, behalve het gebied rondom de hoofdnerf, in het midden van het blad. Bij deze verkleuring blijft uit uiteinde van het blad geel, en wordt deze niet bruin.

Een magnesium tekort kan twee oorzaken hebben: Er zit te weinig magnesium in de bodem, of de pH waarde van de grond is te hoog of te laag. In de meeste soorten plantenvoeding zit extra magnesium. Bij tekenen van een magnesiumtekort is het aan te raden om te controleren of er magnesium in de plantenvoeding zit die de citrusboom krijgt. Mocht dit niet het geval zijn, dan kun je extra magnesium aan de citrusboom geven, bijvoorbeeld door ECOStyle magnesium te gebruiken. De magnesiumbehoefte van een citrusboom is ongeveer 20% van de stikstof behoefte, stel dat je citrusboom 500 gram stikstof per jaar nodig heeft, dan kun je dus 100 gram magnesium per jaar geven. In het artikel “Plantenvoeding en citrusbomen: hoeveel en welke plantenvoeding heeft een citrusboom nodig” staat een tabel waarin voor elke citrussoort en elke grootte staat hoeveel stikstof de citrusboom nodig heeft.

De hoeveelheid magnesium die een citrusboom uit de grond kan halen, hangt af van de pH waarde van de grond. Deze kan bijvoorbeeld met een bodem pH test, zoals de ECOStyle pH-bodemtest gemeten worden. Wanneer de pH waarde te hoog is, dan zit het magnesium “vast” in de bodem. Het magnesium lost dan slecht op, waardoor de wortels van de citrusboom het niet op kunnen nemen. Aan de andere kant, wanneer de pH waarde te laag is, dan lost de magnesium heel snel op, waardoor het uit de aarde stroomt. Hierdoor neemt de hoeveelheid magnesium in de grond soms te snel af. Daarom is het aan te raden om de pH waarde van de aarde tussen de 5.5 en 6.5 pH te houden. 

magnesium tekort, citrusboom, v-vormige verkleuring
V-vormige verkleuring
magnesium tekort, citrusboom, v-vormige verkleuring
V-vormige verkleuring
magnesium tekort, citrusboom, v-vormige verkleuring
V-vormige verkleuring

Verkleuringen van het bladmoes van jongere bladeren van de citrusboom

Een probleem met de opname van de microvoedingsstoffen of sporenelementen ijzer, zink of mangaan kan ervoor zorgen dat de jongere bladeren, die vaak aan het uiteinde van de takken zitten, gedeeltelijk lichtgroen of geel worden. Bij deze verkleuringen blijven de bladnerven groen, en verkleurt dus alleen het bladmoes. Zeker in de beginfases van een ijzer, zink of mangaan tekort is het moeilijk te zeggen welke van de drie het precies is. Dit is ook niet erg, want een probleem met de opname van ijzer, zink of mangaan kan vaak op dezelfde manier opgelost worden.

Bij een tekort aan microvoedingsstoffen is het allereerst belangrijk om de pH waarde van de grond te testen, bijvoorbeeld met de ECOStyle pH bodemtest set. In veel gevallen zitten er namelijk wel voedingsstoffen in de grond waarin de citrusboom groeit, maar lossen deze stoffen slecht op doordat de pH waarde te hoog is. Hierdoor kunnen de wortels van de citrusboom de voedingsstoffen niet opnemen, omdat de wortels alleen opgeloste voedingsstoffen absorberen. De ideale pH waarde waarbij deze stoffen opgenomen worden ligt tussen de 4,5 en 5,5 pH, maar echte problemen ontstaan meestal pas als de pH waarde boven de 6,5 pH uit komt. Wanneer de pH waarde van de grond boven de 6,5 pH uitkomt, dan is het daarom belangrijk om de pH waarde te verlagen. Dit kun je doen met zwavelpoeder. Wanneer de citrusboom in een zand-compost mengsel staat, meng dan ongeveer 0,3 gram zwavelpoeder per vierkante meter om de pH waarde met 0,5 pH te verminderen. Het duurt een aantal weken voordat de pH waardes lager worden door het toevoegen van zwavelpoeder. Controleer daarom een aantal keer per jaar of de pH waarde van de grond van een citrusboom onder de 6,5 pH blijft.

Een andere oorzaak van een slechte opname van microvoedingsstoffen is een verkeerde samenstelling van de grond. Wanneer de grond te veel organisch materiaal bevat, dan worden deze stoffen vaak slecht opgenomen. Hierdoor komt een probleem met het opnemen van microvoedingsstoffen vaak voor bij citrusbomen die in kant-en-klare potgrond zijn geplant, zelfs wanneer er speciale citrus of Mediterrane potgrond is gebruikt. Potgrond bestaat namelijk voor een zeer groot deel uit organisch materiaal. Om dit probleem te verhelpen, is het daarom aan te raden om ervoor te zorgen dat 50% van de potgrond uit fijn zand bestaat. Meer over het samenstellen van de ideale potgrond voor citrusbomen vindt je in het artikel “Potgrond en citrusbomen: De juiste potgrond voor een gezonde citrusboom”.

Uiteraard kan het ook zo zijn dat er te weinig sporenelementen in de grond zitten. Het is bij deze symptomen daarom aan te raden om de samenstelling van de plantenvoeding die de citrusboom krijgt te controleren. In de meeste gevallen zitten er sporenelementen in de plantenvoeding, maar niet altijd. Mocht er geen indirecte reden zijn waarom de citrusboom te weinig sporenelementen op neemt, zoals een verkeerde potgrond, een te lage temperatuur of wortelschade door een ziekte of door een te natte bodem, dan is het aan te raden om over te stappen op een plantenvoeding waarin sporenelementen zitten.

sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring
sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring
sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring

sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring
sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring
sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring

sporenelementen, citrusboom
bladmoes verkleuring

Zoutschade aan citrusbomen

Citrusbomen zijn erg gevoelig voor een teveel aan zout, ofwel natriumchloride, in de grond. Wanneer de grond waarin de citrusboom groeit te veel zout bevat, dan beginnen de uiteinden van de bladeren uit te drogen en licht bruin te worden. Na verloop van tijd trekt de schade verder het blad in, waarbij de rest van de rand van het blad kan uitdrogen en bruin kan worden en de randen ook geel kunnen kleuren. Uiteindelijk vallen de bladeren van de citrusboom af en kunnen ook de uiteinden van de takken droog en bruin worden.

De symptomen van een teveel aan zout in de bodem kunnen lijken op andere problemen, zoals een magnesium tekort, Phytophthora en spint. Het belangrijkste kenmerk bij een teveel aan zout is dat de symptomen altijd beginnen bij het puntje van het blad. Die wordt als eerste dor en licht bruin. Wanneer de bladeren alleen geel worden of wanneer de dorre plekken bij sommige bladeren op andere plekken beginnen, dan is de kans klein dat het om een teveel aan zout gaat.

Zoutschade ontstaat doordat er water of plantenvoeding aan een citrusboom gegeven wordt die zo geplant is dat overtollig zout niet uit de bodem kan stromen. In de meeste gevallen komt zoutschade alleen voor bij citrusbomen die kunstmest krijgen waar stoffen inzitten die chloride of natrium bevatten, zoals kaliumchloride en natriumnitraat. Ook zien we dat zoutschade vaker voorkomt bij citrusbomen die water krijgen dat niet uit de kraan komt, zoals grondwater of vijverwater. Wanneer de citrusboom zoutschade vertoont, is het vooral belangrijk om te controleren wat het zoutgehalte is van de plantenvoeding die de citrusboom krijgt, en als de citrusboom water uit een andere bron dan de kraan krijgt, over te stappen op kraanwater.

Wanneer de citrusboom in een goed drainerende potgrond staat, in een plantenbak met veel drainage gaten, is de kans kleiner dat de citrusboom ooit last zal hebben van zoutschade. Bij tekenen van een teveel aan zout in de bodem, is het daarom aan te raden om kritisch te kijken naar de manier hoe de citrusboom geplant is. Meer informatie over de ideale potgrond voor een citrusboom vindt je in het artikel “Potgrond en citrusbomen: De juiste potgrond voor een gezonde citrusboom”, en informatie over een goede plantenbak voor citrusbomen vindt je in het artikel “Plantenbakken voor citrusbomen: De juiste bak voor het wortelstelsel van de citrusboom”.

zoutschade, citrusbomen
bladtip verkleuring
zoutschade, citrusbomen
bladtip verkleuring
zoutschade, citrusbomen
bladtip verkleuring

zoutschade, citrusbomen
bladtip en bladrand verkleuring
zoutschade, citrusbomen
bladtip en bladrand verkleuring

Vervormde bladeren aan citrusbomen

Te grote bladeren aan citrusbomen

Citrusbomen die binnen worden gehouden krijgen na een tijdje vaak zeer grote bladeren die ver uit elkaar staan en aan zeer lange takken groeien. Wanneer de citrusboom van deze uitschietende takken met weinig, maar wel met zeer grote, bladeren krijgt, dan is dit een teken dat de citrusboom te weinig licht krijgt. Door het tekort aan licht neemt de conditie van de citrusboom vaak snel af. Door de verminderde weerstand en doordat de te grote bladeren minder dik zijn, zien we dat citrusbomen die te weinig licht krijgen, vaak ook last krijgen van insectenplagen, zoals schildluizen of spint.

Een licht tekort bij citrusbomen kan er voor zorgen dat de plant het begeeft, ofwel doordat de plant na een tijdje zijn suiker reserves heeft opgebruikt en dus geen energie meer heeft om zijn cellen in leven te houden, ofwel omdat de plant zo verzwakt is dat de plant zich niet goed meer kan beschermen tegen insecten of ziektes. Wanneer de citrusboom in de zomer buiten staat, dan bouwt de plant in die weken vaak weer wat suiker reserves op. Hierdoor kan de plant er weer een tijdje tegen om in een te donker huis te staan, maar vaak is dit niet voldoende om de citrus echt optimaal te laten groeien en bloeien. Het is daarom in alle gevallen nodig om een krachtige kweeklamp boven de citrusboom te zetten wanneer deze binnen staat.

Tips over de hoeveelheid licht die een citrusboom nodig heeft en het gebruik van kweeklampen, vindt je op de pagina “Licht en citrusbomen: Intensiteit, golflengte, duur en LED kweeklampen”.

citrusboom, grote bladeren, lichttekort
te grote en dunne bladeren door lichttekort
citrusboom, grote bladeren, lichttekort
grote, dunne, ver uit elkaar staande bladeren door lichttekort
citrusboom, grote bladeren, lichttekort
grote bladeren door lichttekort

citrusboom, grote bladeren, lichttekort
te grote bladeren door lichttekort
citrusboom, grote bladeren, lichttekort
te lichte, ver uit elkaar staande, bladeren door lichttekort

Problemen met bloemen en vruchten aan citrusbomen

Open gebarsten vruchten aan citrusbomen

Bij citrusbomen waaraan grotere vruchten groeien, zoals citroenen, sinaasappels en grapefruits, kan het voorkomen dat de vruchten open barsten voordat ze rijp zijn. De plek waar de citrusvrucht is opengebarsten kan op den duur gaan schimmelen, vooral wanneer het warm en vochtig is. In veel gevallen zijn de opengebarsten citrusvruchten niet meer te redden.

Gebarsten vruchten worden meestal veroorzaakt door onregelmatig water geven, vaak in combinatie met een voedingsstoffen tekort. Barsten komt meestal voor in de periode waarin de vruchten hun volledige grootte hebben bereikt, maar nog wel groen zien. Deze periode wordt ook wel de rijpingsfase genoemd. De schil van de citrusvrucht is dan al vrij hard, waardoor deze openbarst als er opeens een grote hoeveelheid water door het onrijpe vruchtvlees opgenomen wordt. Om dit te voorkomen raden wij aan om de citrusboom elke zeven dagen ongeveer 50% van de hoeveelheid water die de citrusboom verliest te geven. Tijdens de rijpingsfase blijft de grond dan redelijk droog, en kan de citrusboom niet opeens zo veel water opnemen dat de schil barst doordat het vruchtvlees door het opnemen van water uit zet. Om de kans te verkleinen dat er in de toekomst meer citrusvruchten barsten, is het aan te raden om de pagina “Water en citrusbomen: Vruchtdragende citrusbomen water geven” door te lezen.

De kans dat citrusvruchten barsten wordt vergroot wanneer de citrusboom te weinig voedingsstoffen krijgt. Vooral een tekort aan kalium, calcium, boor en zink kan ervoor zorgen dat de schil van een citrusvrucht in de rijpingsfase barst. Om dit in de toekomst te voorkomen is het aan te raden om te kijken of de citrusboom voldoende voedingsstoffen, in de vorm van plantenvoeding, krijgt toegediend, of de plantenbak groot genoeg is, en of de potgrond aan vervanging toe is. Voor tips over deze onderwerpen kun je de pagina’s “Plantenboeken voor citrusbomen: De juiste bak voor het wortelstelsel van de citrusboom”, “Potgrond voor citrusbomen: De juiste potgrond voor een gezonde citrusboom”, en “Plantenvoeding en citrusbomen: hoeveel en welke plantenvoeding heeft een citrusboom nodig” doorlezen.

gebarsten sinaasappels
gebarsten citrusvruchten
gebarsten sinaasappels
gebarsten citrusvruchten
gebarsten citroen
gebarsten citrusvruchten

gebarsten citroen
gebarsten citrusvruchten
gebarsten citroen
gebarsten citrusvruchten

Overige problemen met citrusbomen

Plotselinge bladval bij citrusbomen

Wanneer een citrusboom plotseling, binnen enkele dagen, een groot aantal zijn bladeren laat vallen, dan duid dit meestal op stress. Bij plotselinge bladval lijken de bladeren volkomen gezond wanneer ze van de takken afvallen. Ze hebben een donkergroene kleur, zoals de schil van een komkommer, en zijn niet vervormd. Plotselinge bladval komt vrijwel alleen voor na een verandering, die de citrusboom stress oplevert. Veranderingen, zoals een verhuizing, een verplaatsing of het verpotten van de citrusboom zijn voorbeelden van stressvolle veranderingen voor een citrusboom. Ook snelle veranderingen in de temperatuur van de grond, bijvoorbeeld doordat de citrusboom te koud water krijgt terwijl de grond warm is, kunnen voor een stressreactie zorgen.

Wanneer de citrusboom stress ervaart, dan daalt de hoeveelheid auxine die in de plant zit. Om de citrusboom sneller te laten herstellen van de stress, kun je extra auxine aan het water van de citrusboom toevoegen. Gebruik hiervoor enkele weken een product waarin plantaardige auxine zitten, zoals Auxine Biostimulant, BioQuant BioProliferator en F-Max Roots Expander. De auxine in deze producten wordt door de wortels van de citrusboom opgenomen, waardoor het auxine niveau weer stijgt. Hierdoor wordt niet alleen voorkomen dat de citrusboom nog meer bladeren verliest, maar wordt de groei van de wortels en de groene delen ook nog eens gestimuleerd.

In de meeste gevallen herstellen citrusbomen die door een verandering plotseling hun bladeren zijn verloren goed. Het is wel belangrijk om de citrusboom optimaal te verzorgen na plotselinge bladval. Dit betekent bijvoorbeeld dat de citrusboom niet blootgesteld mag worden aan temperaturen onder de 15 graden Celsius en dat de citrusboom minimaal 12 uur per dag 750  µmol/m²/s aan licht nodig heeft. Ook is het belangrijk dat de citrusboom geen stress ervaart door een tekort of een teveel aan water. Geef de citrusboom daarom water volgens het bewateringsschema voor jonge en nieuwe citrusbomen.

bladverlies, citrusbomen
Plotselinge bladval bij citrusbomen.
bladverlies, citrusbomen
Plotselinge bladval bij citrusbomen.

Vorstschade aan citrusbomen

De meeste citrusbomen kunnen niet tegen vorst, ofwel temperaturen onder de 0 graden Celsius. Enkele citrusbomen, zoals kumquats, calamondins en mandarijnen, kunnen onder bepaalde voorwaarden wel tegen temperaturen onder het vriespunt. In de praktijk betekent dit dat deze citrusbomen alleen tegen vorst kunnen wanneer ze groot genoeg zijn en wanneer ze voor de vorst in een optimale conditie waren. In Nederland en België zijn er helaas maar weinig citrusbomen die groot genoeg zijn en goed genoeg verzorgt worden om vorst te overleven. Aan het einde van de winter zijn er dan ook veel citrus eigenaren die erachter komen dat hun citrusboompje niet overleeft heeft.

Een citrusboom die door vorst beschadigd is, heeft vaak hangende bladeren die ofwel gedeeltelijk beige-wit zijn, of brons-bruine vlekken hebben. Takken en vruchten vertonen vaak dezelfde verkleuringen. Wanneer de citrusboom vorstschade heeft opgelopen, maar nog wel leeft, dan zullen de bladeren kort na de vorst van de citrusboom af vallen. Ondanks dat het onlogisch klinkt, is het geen goed teken wanneer de beschadigde bladeren na de vorst nog aan de citrusboom blijven hangen. Dit betekent namelijk dat de citrusboom dood is gegaan.

Wanneer de citrusboom vorstschade heeft opgelopen, maar wel nog leeft, dan heeft de citrusboom aangepaste verzorging nodig om te herstellen. Door de vorstschade heeft de citrusboom minder water en plantenvoeding nodig. Het is daarom aan te raden om de citrusboom water te geven zoals je jonge en nieuwe citrusbomen water zou geven. Hiervoor kun je de tips op de pagina “Water en citrusbomen: Jonge en nieuwe citrusbomen water geven” lezen. Bij het geven van plantenvoeding, is het aan te raden om rekening te houden met hoeveel schade de kroon heeft opgelopen. Als het bijvoorbeeld lijkt alsof 20% van de takken dood zijn gegaan, dan geef je het komende jaar 20% minder plantenvoeding dan geadviseerd in het artikel “Plantenvoeding voor citrusbomen: Hoeveel en welke plantenvoeding heeft een citrusboom nodig”.

Verder is het belangrijk om de citrusboom minimaal een jaar niet te snoeien. Citrusbomen kunnen over het algemeen slecht tegen snoeien, en al helemaal wanneer ze niet in topconditie zijn. Dit komt, omdat de citrusboom een groot deel van zijn suiker reserves in de takken bewaard. Wanneer een deel van de takken door de vorst is beschadigd of zelfs dood gegaan, dan heeft de citrusboom dus al minder suiker reserves. Alleen wanneer de aangetaste takken na een tijdje zo droog zijn dat ze afbreken, kun je ze voorzichtig afbreken. Zorg er hierbij wel voor dat er absoluut geen levende stukken tak mee komen.

vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan bladeren
vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan bladeren en vruchten
vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan bladeren

vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan bladeren
vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan bladeren
vorstschade, citrusbomen
vorstschade aan vruchten

Citrusbomen advies nodig?

In het verleden hebben we veel vragen over citrusbomen één-op-één via de e-mail beantwoord, maar na zoveel jaar merken we dat we vaak dezelfde vragen beantwoorden. Vandaar dat we besloten hebben om geen vragen over citrusbomen meer te beantwoorden via de e-mail, maar alleen nog maar via de Disqus onderaan onze pagina’s. Wanneer je een vraag hebt, kun je het Disqus formulier invullen dat zich helemaal onderaan de pagina, onder de lijst met bronnen, bevind. Geef in je bericht zo veel mogelijk informatie over de citrusboom, over de manier waarop deze wordt verzorgd, en over de symptomen, en voeg eventueel ook wat foto’s toe. We proberen zo snel mogelijk via de Disqus advies te geven. Wanneer we een antwoord hebben geplaatst, dan krijg je hier via de e-mail een notificatie van, tenzij je de notificaties hebt uitgeschakeld.