· 

Het herkennen en bestrijden van de rouwmug

Het herkennen en bestrijden van de rouwmug

Rouwmuggen lijken op zwarte fruitvliegen, kleine muggen of kleine vliegen. Anders dan fruitvliegjes, steekmuggen en bromvliegen vindt je rouwmuggen vooral rondom planten. De volwassen rouwvliegen leveren weinig problemen op, behalve dat ze onsierlijk en vervelend kunnen zijn. De larven van de rouwmuggen, die in de bovenste laag van de aarde leven, kunnen de wortels van planten kapot maken. Jonge planten kunnen zelfs dood gaan door de schade die veroorzaak is door de rouwmuggen. Er zijn enkele natuurlijke, biologische manieren om van rouwmuggen af te komen. In dit artikel bespreken we hoe rouwmuggen herkent kunnen worden, hoe een rouwmuggen plaag voorkomen kan worden en hoe een bestaande rouwmuggen plaag op een natuurlijke manier bestreden kan worden.

Het herkennen van rouwmuggen

Een volwassen rouwmug is een klein, vliegend insect van ongeveer 3 millimeter lang. Ze zijn zwart van kleur met zwart doorzichtige vleugels. Ze worden soms verward met fruitvliegjes. Fruitvliegjes zijn net als rouwmuggen kleine, vliegende insecten, maar de fruitvliegjes zijn meestal lichter van kleur en vaak ook "ronder" van vorm.

Het leven van een rouwmug begint als een eitje. Een volwassen, vrouwelijke rouwmug legt ongeveer 100 tot 200 eitjes in haar leven. De eitjes worden in de toplaag van de aarde gelegd. Na vier tot zes dagen komen er rouwmug larven uit de eitjes. Hoe snel dit precies duurt, hangt vooral af van de temperatuur van de aarde en van de vochtigheid van de grond. In een warme, vochtige grond komen de eitjes sneller uit en komen er meer eitjes uit dan wanneer de grond koel en/of droog is.

Wanneer de aarde vochtig is, dan kun je de larven van de rouwmug soms door de aarde zien glibberen. De rouwmug larve hebben een lang, doorzichtig of wit lichaam van maximaal 6 mm lang met een zwart hoofd. Ze lijken een beetje op hele kleine wormen of rupsen.

rouwmug, larven
De larven van een rouwmug.
rouwmug larf, Sciaridae
De larven van een rouwmug.
Sciaridae, rouwmug larven
De larven van een rouwmug.

Na ongeveer 12 tot 14 dagen transformeert de rouwmug larf zich in een volgroeide rouwmug. Een volgroeide rouwmug is vooral gericht op het leggen van eitjes. Zodra ze beginnen te vliegen hebben ze namelijk nog maar een week, soms iets langer, te leven. De volwassen rouwmug reist meestal niet ver, omdat ze niet goed zijn in vliegen. Vergeleken met steekmuggen en bromvliegen zijn ze daardoor een stuk makkelijker te vangen.

rouwmug, Sciaridae, varenrouwmug
Een volwassen rouwmug.
rouwmug, Sciaridae, varenrouwmug
Een volwassen rouwmug.
Sciaridae, rouwmug, varenrouwmug
Een volwassen rouwmug.

Rouwmuggen monitoren

Binnen is huis is het vaak eenvoudig om erachter te komen dat de aarde is besmet met rouwmuggen. De kleine zwarte insecten lopen en vliegen rondom de plantenbakken van kamerplanten. In een kas of buiten zijn rouwmuggen soms moeilijker te ontdekken. Wanneer je binnen een paar weken in een kas gaat zaaien, jonge planten gaat stekken of nieuwe planten gaat uitplanten, dan kan het verstandig zijn om te monitoren of er rouwmuglarven of volwassen rouwmuggen aanwezig zijn. Door deze eerst te bestrijden voordat er gezaaid of uitgeplant wordt, is de kans op schade aan de jonge wortels van de nieuwe planten kleiner.

Volwassen rouwmuggen kunnen gemonitord worden met gele vangplaten. De gele vangplaten kunnen Naturen of van Biogroen kunnen hiervoor gebruikt worden. Dit zijn gele kaartjes van plastic die ingesmeerd zijn met een kleverige substantie. Om erachter te komen of er rouwmuggen of andere vliegende insecten aanwezig zijn, kun je deze vallen met een stokje enkele cm boven de aarde hangen. Wanneer er na enkele dagen volwassen rouwmuggen aan het kaartje kleven, dan is het verstandig de bodem eerst te behandelen voordat er gezaaid wordt of dat er jonge planten worden uitgeplant.

Om erachter te komen of er rouwmuglarven in de grond zitten kun je enkele dunne schijfjes aardappel in de grond stoppen. Na enkele dagen groeit er schimmel op de schijfjes, en zullen de larven naar de schijfjes aangetrokken worden. Vaak zit er maar één larf op een schijfje, daarom is het beter om meerdere schijfjes op verschillende plaatsen in een plantenbak te doen. De larven zijn klein en doorzichtig, daarom kan het helpen om een eenvoudig vergrootglas te gebruiken om de aardappel schijfjes te inspecteren.

rouwmuggen monitoren
Een dun aardappelschijfje om rouwmug larven te vangen.
rouwmuggen
Plaats het aardappel schijfje in de bovenste laag van de aarde.

Schade aan planten door rouwmuggen

De larven van de rouwmug kunnen schadelijk zijn voor planten. De rouwmug larven eten voornamelijk de schimmels, algen en verterend plantenafval in de aarde, maar kunnen ook aan de wortels van levende planten gaan knagen. Dit laatste komt vooral voor wanneer de plaag zo groot is dat er onvoldoende schimmels. Als er te weinig schimmels en algen in de grond zitten, dan eten de larven vooral de wortelharen van de levende planten in de aarde. Wortelharen zijn belangrijk voor de opname van water en voedingsstoffen uit de bodem. Wanneer de wortelharen van een plant aangetast zijn door een ziekte of een insect, zoals de rouwmug larven, dan zien we vaak dat deze planten minder goed groeien en dat de oogst een stuk minder is. Daarnaast eten de larven van de rouwmug ook jonge wortels. Wanneer de jonge wortels van zaailingen of jonge stekjes worden aangetast, dan gaan deze vaak dood.

De schade die de larven van de rouwmug aanbrengen aan de wortels van planten zorgt er ook voor dat deze vatbaarder zijn voor andere ziekteverwekkers. Door het knagen aan de wortels ontstaan wonden, waar schimmels en bacteriën in kunnen gaan zitten. Wanneer de aarde is besmet met rouwmuggen, dan is het belangrijk om de plant regelmatig te controleren op symptomen die op andere ziektes wijzen.

Naast de schade die de rouwmug larven aanrichten, zijn de volwassen rouwmuggen irritant en geen fijn gezicht. Zeker wanneer planten die besmet zijn met de rouwmug in de buurt van mensen staan, kunnen ze nog al eens dicht bij gezichten komen of vast komen te zitten in eten of drinken. Soms maken de volwassen rouwmuggen ook poep vlekken op de bladeren van de plant, wat natuurlijk ook geen fijn zicht is.

Rouwmuggen zijn resistent tegen de meeste conventionele insecticide. Het is daarom belangrijk om rouwmuggen zo veel mogelijk te voorkomen. Als de rouwmuggen toch in de aarde van je geliefde planten zijn gaan wonen, dan is het belangrijk om snel op te treden, de juiste (biologische) bestrijdingsmiddelen te gebruiken en vooral de behandeling consequent en lang vol te houden.

VERZORGINGSTIPS OM ROUWMUGGEN TE VOORKOMEN

Rouwmuggen houden van een warme, natte, rijke bodem. Om ervoor te zorgen dat een bestaande rouwmuggen plaag sneller bestreden wordt en om nieuwe rouwmugplagen te voorkomen, kan het helpen om de samenstelling van de potgrond, en de vochtigheid van de potgrond onder de loop te nemen. Ook kunnen nieuwe plagen voorkomen worden door nieuwe planten preventief in "quarantaine" te zetten om er zeker van te zijn dat er geen rouwmuggen eitjes en larven in zitten. 

Potgrond

Rouwmuggen voelen zich thuis in vochtige, rijke aarde bij een temperatuur van 21 tot 24 graden Celsius. Hierdoor zijn kamerplanten, die het altijd lekker warm hebben, regelmatig water krijgen en in potgrond geplant zijn waarin veel organisch materiaal zit, zoals turf of kokosvezel, geliefd bij rouwmuggen.

Potgrond bewaren

In veel gevallen zitten de eitjes en/of larven van de rouwmug al in de potgrond voordat deze wordt gebruikt om plantenbakken mee te vullen. De kans is groter dat er nog levende eitjes en larven in de aarde zitten wanneer de zakken ongeopend in een warme, vochtige omgeving worden bewaard. Na aankoop is het dan ook beter om een zak potgrond open te maken, zodat overtollig water eruit kan verdampen, en op een koele, droge plek weg te zetten. Op die manier is de kans kleiner dat de eitjes en larven uitkomen en dat de volwassen rouwmuggen meer eitjes in de zak potgrond leggen.

Potgrond met kokosvezels

Potgrond bestaat voor het grootste deel uit (deels) gecomposteerd organisch materiaal. Per merk en per type potgrond verschilt de samenstelling van dit organische materiaal. Naast ouderwetse, vaak milieu-onvriendelijke turf worden er ook steeds meer kokosvezels gebruikt in potgrond. Onderzoek heeft laten zien dat rouwmuggen zich minder thuis voelen in een potgrond gemaakt van grove kokosvezels dan turf. Daarom is het aan te raden om planten in een kant-en-klare potgrond mix met kokosvezels te planten, zoals Atami Cocos Substraat, Cellmax RHP Cocos Pro, Wilma Cocolite, Canna Coco Professional, ProXL Sublime Mix, Plagon Cocos, BioCanna Bio TerraPokon RHP Kokos Potgrond en Welkoop kokos potgrond. Voor het zaaien en stekken van planten kun je bijvoorbeeld Ganna Seed Mix of Romberg Coco Mix gebruiken. Wanneer je zelf potgrond mixt en de planten die hierin gaan groeien gevoelig zijn voor de rouwmug, dan kun je overwegen een deel van het organische materiaal te vervangen door grove kokosvezels. Voorbeelden van pure kokosvezels voor in de tuin zijn Plagon Cocos Brix, U-GRO Coco Brick

Water geven

Rouwmuggen komen vaker voor in natte potgrond dan in droge potgrond. Dit komt waarschijnlijk omdat de groei van schimmels en algen is geremd in een droge omgeving. Het is daarom aan te raden om zo lang mogelijk te wachten met de plant water geven om rouwmuggen te voorkomen en rouwmuggen te bestrijden. Probeer ook voor een plantenbak en potgrond te kiezen waarin weinig water in opgeslagen blijft. Zo is het bijvoorbeeld beter om een plantenbak zonder waterreservoir en met meerdere drainage gaten in de bodem te gebruiken die op een schaal gevuld met kiezels wordt gezet. Door kant-en-klare potgrond te mengen met zand droogt de aarde ook sneller op.

Nieuwe planten in quarantaine zetten

Veel jonge planten die in de winkel, het tuincentrum of online worden gekocht zijn al besmet met rouwmuggen. Wij hebben ze bijvoorbeeld vaak gevonden in de kruidenplantjes van de supermarkt. Bij aankoop van een nieuwe plant is het daarom belangrijk deze eerst in "quarantaine" te zetten voordat ze in dezelfde ruimte als andere planten worden gezet. Hou de planten vier weken goed in de gaten, om er zeker van te zijn dat er geen rouwmuggen uit de aarde komen, voordat je ze in de buurt van andere planten zet. Het kan helpen om alle bestaande aarde van de wortels van de planten af te wassen en te vervangen met steriele potgrond. Daarnaast kan een preventieve behandeling met nematoden ook helpen om eitjes en larven van de rouwmug die in de aarde van de nieuwe plantjes zitten te doden voordat ze ontpoppen.

Rouwmuggen bestrijden

Wanneer er eenmaal rouwmuggen bij kamerplanten of bij kasplanten zijn aangetroffen is het belangrijk om deze zo snel mogelijk actief te gaan bestrijden. Rouwmuggen zijn inmiddels resistent tegen de meeste insecticide, daardoor is het belangrijk biologische bestrijdingsmiddelen te gebruiken. Onderzoek heeft laten zien dat verschillende natuurlijke producten, nematoden, bacteriën en natuurlijke vijanden rouwmuggen plagen kunnen bestrijden.

EssentiËle oliën

Essentiële oliën worden regelmatig gebruikt om insecten te weren. Ook voor het bestrijden van rouwmuggen lijken sommige essentiële oliën effect te hebben. De werkzame stoffen in bepaalde essentiële oliën kunnen de larven van de rouwmug doden. Er zijn zes stoffen in essentiële oliën die in een lage dosis de larven van rouwmuggen kunnen doden. Dat zijn allylisothiocyanaat, pulegon, carvacrol, terpinen-4-ol en linalool. Onthoudt dat essentiële oliën net als regulieren bestrijdingsmiddelen gevaarlijk kunnen zijn voor mensen, dieren en goede insecten.

Allylisothiocyanaat komt vooral voor in zwart mosterdzaad olie (Brassica nigra) en mierikswortel olie (Armoracia rusticana). Hoe de allylisothiocyanaat precies in de rouwmug werkt, is nog niet bekend. Bij andere insecten, zoals bepaalde rupsen, wordt gedacht dat de stof het DNA van het insect veranderd. Hierdoor veranderen de ademopeningen in de huid van de insecten. Daarnaast wordt er gedacht dat het de aanmaak van het stofje ATP, dat nodig is om cellen van energie te voorzien, blokkeert. Aangezien mierikswortel olie moeilijk te verkrijgen is, kun je ervoor kiezen om (zwart) mosterdzaad olie te gebruiken. Je kunt hier bijvoorbeeld de 100% pure mosterd olie van KTC voor gebruiken.

Pulegon is een stof die vooral in planten uit de mint familie voorkomt. Vooral polei (Mentha pulegium) bevat meestal veel pulegon. Pulegon werkt op het zenuwstelsel van insecten. De stof is vergelijkbaar met een verdovend middel, de dieren gaan er van slapen en bewegen zich steeds minder. Door in contact te komen met een hoge dosis pulegon stoppen de insecten waarschijnlijk met ademen. Hierdoor zou pulegon ook volwassen roumuggen kunnen doden, mits ze voldoende in contact komen met de stof.

Carvacrol zit vooral in de olie van oregano (Origanum spp.) planten voor. De werking van carvacrol is waarschijnlijk ingewikkelder dan die van bijvoorbeeld pulegon. Hierdoor is er minder bekend over hoe deze stof precies insecten kan doden. Waarschijnlijk zorgt carvacrol ervoor dat er meer reactieve zuurstofcomponenten, ofwel ROS, worden aangemaakt. Dit zijn een soort afvalstoffen die cellen aanmaken wanneer ze energie verbranden. Wanneer er teveel ROS in het lichaam zit, dan wordt waarschijnlijk het verouderingsproces van het insect versneld. De oregano olie van Bob's Best zou minimaal 80% carvacrol bevatten, terwijl de Oregano olie van Nature's Answer 50% carvacrol zou bevatten.

Terpinen-4-ol is één van de werkzame stoffen uit Tea Tree olie (Melaleuca alternifolia). Terpinen-4-ol veranderd waarschijnlijk de werking van twee soorten enzymen in insecten. Hierdoor kunnen de zenuwen in het insect niet goed meer hun werk doen en kunnen de insecten hun afvalstoffen niet meer goed verwerken. Wanneer een insecten lang genoeg aan een hoge dosis terpinen-4-ol wordt blootgesteld, dan is het lichaam zo in de war dat het insect uiteindelijk dood gaat. Hiervoor zou je bijvoorbeeld de tea tree olie van Chi met minimaal 38% terpinen-4-ol kunnen gebruiken.

Linalool komt vooral voor in basilicum (Oscimum basilicum) olie. Linalool werk waarschijnlijk op het zenuwstelsel van insecten. Het zorgt ervoor dat de zenuwcellen niet goed meer met elkaar kunnen communiceren. Hierdoor stoppen de insecten uiteindelijk met bewegen en gaan ze dood. Je zou bijvoorbeeld de Basilicum olie van BioAroma of de Basilicum olie van BeriVita kunnen gebruiken. Onderzoek heeft ook laten zien dat sommige droger doekjes, die ook linalool bevatten, rouwmuggen ook kunnen afweren. Uiteraard is het ook hier belangrijk dat de beestjes in contact komen met de linalool, wat betekend dat je waarschijnlijk een hoop doekjes nodig hebt.

Het mengen van insecticide op basis van essentiële oliën

Voor het bestrijden van rouwmuggen worden meestal mengsels die één tot twee procent essentiële olie bevatten gebruikt. Hierbij wordt dan bijvoorbeeld 1 gram essentiële olie met 99 gram water-emulgator mengsel gemengd. De emulgator zorgt ervoor dat de olie en water deeltjes aan elkaar “plakken”, waardoor het gelijkmatig op de insecten terecht komt. Hoeveel emulgator je precies moet gebruiken, hangt af van de soort emulgator en de concentratie van de emulgator. Van de Chi emulgator, wat eigenlijk polysorbaat 80 is, ook wel bekend als tween 80, meng je meestal 1 gram per liter water.

Wil het essentiële olie mengsel werken dan moeten de insecten hiermee in aanraking komen. Dit betekent dat je het mengsel gelijkmatig over de aarde van de plant moet gieten. Net als gewone insecticide kunnen de werkzame stoffen in essentiële oliën niet alleen een negatief effect hebben op de vervelende rouwmuggen, maar ook op dieren, goede insecten en het bodemleven. Het is daarom altijd aan te raden om eerst naar alternatieve bestrijdingsmiddelen te kijken, zoals natuurlijke vijanden, voordat je besluit om een essentiële olie te gebruiken.

Zwart mosterdmeel

In veel landen is zwart mosterdzaad meel, een afval product van de productie van biodiesel, verkrijgbaar om planten te beschermen tegen schadelijke insecten. Voor zover we hebben kunnen vinden, is dit in Nederland of België niet te verkrijgen. Toch zou je dit middel kunnen gebruiken door zelf zwart mosterdzaad te bewerken. Hiervoor zou je het zwarte mosterd zaad van Nutrikraft of het biologische mosterd zaad van Original Superfoods kunnen gebruiken. Door het mosterdzaad in een foodprocessor tot een fijn meel te malen heb je een vergelijkbaar product. Haal het voor gebruik door een zeef om zo veel mogelijk grove stukken te verwijderen. Je zelf gemalen mosterd meel bevat in tegenstelling tot het mosterdmeel van de biodiesel industrie wel nog olie. De werking van het zwart mosterdmeel wordt toegeschreven aan de stof allylisothiocyanaat. Allylisothiocyanaat komt ook in de olie van de zwarte mosterd voor, daarom verwachten we dat de zelf gemalen zwarte mosterdzaad even effectief of zelfs effectiever is dan het zwarte mosterd meel dat in andere landen wordt gebruikt. Meng ongeveer 2 gram fijn gemalen zwart mosterdzaad per 100 gram potgrond. Het is belangrijk dat de larven van de rouwmug in contact komen met het meel, dus zorg ervoor dat het goed door de potgrond gemengd is.

Natuurlijke vijanden van de rouwmug

De larven van de rouwmug worden door een aantal nematoden en roofmijten opgegeten. Deze nematoden of roofmijten dien je aan de potgrond van de plant toe, waar ze de rouwmug larven beginnen aan te vallen. Na enkele weken zie je dat het aantal volwassen rouwmuggen minder wordt, omdat de meeste larven niet meer ontpoppen tot volwassen rouwmuggen.

De "Steinernema feltiae" nematoden

"Steinernema feltiae" nematoden zijn hele kleine rondwormen die de larven van de rouwmug binnendringen. Eenmaal in de larf scheidt de nematode een bacterie uit die de binnenkant van de larf verteerd. Hierdoor gaan de larven uiteindelijk dood. De nematode "Steinernema feltiae" blijkt het meest effectief te zijn in het bestrijden van de larven van de rouwmug. Deze nematoden worden verkocht als een soort poeder dat opgelost moet worden in water. Je kunt hiervoor de "Steinernema feltiae" nematoden van BioGroei, van EcoStyle of van Bio Best gebruiken. De nematoden zijn vaak heel effectief, maar nadeel van het gebruik van nematoden is dat ze zelf dood gaan wanneer de rouwmug is bestreden. Komt er na een tijdje een nieuwe rouwmug langs, dan zul je weer vrij dure Steinernema feltiae moeten toedienen.

Wanneer er eerder rouwmuggen in je planten hebben gezeten, dan kan het helpen om ongeveer een week na het zaaien of planten een preventieve behandeling met nematoden toe te passen. Zeker wanneer de nieuwe planten in dezelfde ruimte worden gezet als planten die al last hebben van rouwmuggen, kan dit de kans dat de rouwmuggen ook in de nieuwe plantenbakken gaan zitten met ongeveer 50% verminderen. Ook voor deze behandeling kun je "Steinernema feltiae" nematoden gebruiken.

Steinernema feltiae, nematoden, rouwmug
Steinernema feltiae nematoden onder de microscoop.
Steinernema feltiae, nematoden, rouwmuggen
Steinernema feltiae nematoden onder de microscoop.

De "Hypoaspis miles" roofmijt

De roofmijt "Hypoaspis miles" is de natuurlijke vijand van de rouwmug. Deze kleine roofmijten leven net als de larven van de rouwmug in de bovenste laag van de aarde. Ze zijn klein, minder dan één millimeter groot, maar kunnen toch tot wel vijf kleine larven of eieren per dag opeten. Op dit moment is BioGroen een van de weinige aanbieders van de speciale "Hypoaspis miles" roofmijt. De grondroofmijten worden in de plantenbakken uit gezet. Hierna neemt de rouwmuggenplaag langzaam af. Wanneer de rouwmuggen bestreden zijn, eten de roofmijten ook andere schadelijke insecten in de bodem, algen en plantenafval. Hierdoor blijven ze langer in leven dan de nematoden, waardoor bodemroofmijten vooral voor grotere kassen waar vaak rouwmuggen voorkomen een goede oplossing zijn.

Advies nodig?

Het is soms moeilijk om erachter te komen wat er mis is met een plant. Degene die er niet achter komen waarom een plant minder vitaal of ziek lijkt te zijn, kunnen CONTACT met ons op nemen. Om je zo goed mogelijk te kunnen helpen, hebben we wel voldoende informatie nodig. Lees daarom de CONTACT pagina goed door voordat je je vraag instuurt, hier staat namelijk op welke informatie we nodig hebben om je van een goed, gratis advies te voorzien.

Bronnen en verder lezen