Organisch Bemesten: Herfstbladeren Van Bomen En Struiken Die Samenwerken Met Stikstofbindende Bacteriën Als Organische Plantenvoeding

Organisch Bemesten: Herfstbladeren Van Bomen En Struiken Die Samenwerken Met Stikstofbindende Bacteriën Als Organische Plantenvoeding

Organische, stikstofrijke plantenvoeding of bemesting wordt gemaakt van plantaardig of dierlijk materiaal dat rijk is in proteïnen, ofwel eiwitten. Één van de belangrijke bouwblokken van een proteïnemolecule is namelijk stikstof. De meeste planten bevatten weinig proteïnen, en dus weinig stikstof. Delen van deze planten zijn daarom niet geschikt om het stikstofgehalte van de bodem te verhogen. Een klein groepje planten vormt hier een uitzondering op, namelijk planten die samenwerken met bacteriën die stikstofgas uit de lucht kunnen omzetten in ammonium. Deze bacteriën leven in de wortels van deze speciale planten, waar ze ammonium aan de plant geven in ruil voor suikers. De planten die samenwerken zijn ook weer op te delen in twee soorten: kleinere planten die meestal maar een jaar leven en bomen en struiken. In dit artikel bespreken we welke bomen en struiken er zijn die samenwerken met stikstofbindende bacteriën en hoe deze gebruikt kunnen worden om het stikstofgehalte van de bodem op een natuurlijke manier op peil te houden.

Bomen en struiken die samenwerken met stikstofbindende bacteriën

Er zijn veel bomen en struiken die samenwerken met bacteriën die stikstof uit de lucht omzetten in ammonium. Deze bacteriën leven in de wortels van de planten waarmee ze samenwerken, in uitstulpsels die wortelknobbeltjes worden genoemd. In de wortelknobbeltjes krijgen de bacteriën suikers van de plant. De plant maakt de suikers aan tijdens het fotosynthese proces, waarbij ze water en koolstofdioxide omzetten in glucose en zuurstof, met behulp van de energie uit licht. Het stikstofgas dat in de lucht zit bestaat uit paartjes van twee stikstofdeeltjes die heel stevig aan elkaar vast zitten. De bacteriën hebben de suikers die ze van de plant krijgen nodig om aan de energie te komen die nodig is om deze stikstofdeeltjes van elkaar af te trekken. Zodra de stikstofdeeltjes los zijn gekomen, dan is de aantrekkingskracht van de deeltjes zo groot dat er aan elk stikstofdeeltje vier waterstofdeeltjes plakken. Op dat moment is er dus ammonium ontstaan. De bacteriën hebben zelf een klein beetje ammonium nodig, omdat hun eigen lichaam ook voor een deel uit proteïne bestaat. Het grootste deel van het ammonium die de stikstofbindende bacteriën aanmaken geven ze echter aan de plant.

albizia, slaapboom, stikstofbindende bacterien
De Perzische Slaapboom is niet alleen nuttig, omdat de plant samenwerkt met stikstofbindende bacteriën, maar krijgt ook nog eens mooie bloemen.
mimosa, kruidje roer mij niet
Mimosa planten, waarvan de bladeren bewegen wanneer ze aangeraakt worden, werken samen met stikstofbindende bacteriën.

De meeste bomen en struiken die samenwerken met stikstofbindende bacteriën, doen dit moet bacteriën uit de Rhizobium groep. De bacteriën uit de Rhizobium groep zijn zeer goed in het omzetten van stikstofgas in ammonium. Enkele bomen en struiken werken samen met andere stikstofbindende bacteriën, namelijk bacteriën uit de Frankia groep. Doordat Frankia bacteriën minder efficiënt zijn in het binden van stikstof, is het stikstofgehalte in de bladeren van de meeste van deze bomen en struiken niet hoog genoeg om het stikstof gehalte van de grond te verhogen. Ondanks dat er meer bomen en struiken zijn die samenwerken met Frankia bacteriën zijn, staan ze dus niet in de tabel hieronder, omdat de bladeren niet als stikstofrijke organische plantenvoeding gebruikt kunnen worden.

Door samen te werken met stikstofbindende bacteriën bevatten de herfstbladeren van bomen en struiken die dit doen 2 tot 4% stikstof. Dit is gemiddeld twee keer zo veel als de herfstbladeren van bomen en struiken die dit niet doen. Daarnaast bevatten de herfstbladeren van de bomen en struiken die samenwerken met stikstofbindende bacteriën veel minder koolstofdeeltjes per stikstofdeeltje. Dit is belangrijk, omdat de micro-organismen in de grond het stikstofgehalte van de grond pas verhogen als er minder dan 25 koolstofdeeltjes per stikstofdeeltje in het materiaal zitten dat ze afbreken. Hoe dit komt, kun je lezen in het artikel “Organisch Bemesten: Hoe Micro-Organismen Er Voor Zorgen Dat Er Ammonium En Nitraat Vrijkomt Uit Organische Stikstofrijke Plantenvoeding”.

STIKSTOF AFGIFTE door stikstofrijke herfstbladeren

Op een enkele uitzondering na zijn alle bomen en struiken die in de tabel hieronder genoemd worden bladverliezend. Dit betekent dat ze in de herfst hun bladeren laten vallen. De herfstbladeren vallen dan meestal onder de boom of struik op de grond. Wanneer dit ook de locatie is waar de planten groeien die je van stikstof wilt voorzien, dan kun je de bladeren gewoon laten liggen. Mocht het zo zijn dat de boom of struik ver van het stuk grond of de plantenbak staat waarvan het stikstofgehalte verhoogd moet worden, dan kun je de bladeren verzamelen en op de juiste plek uitstrooien.

Over het algemeen zijn de micro-organismen die het stikstof uit het blad omzetten in ammonium in rust wanneer de temperatuur onder de 15 graden Celsius blijft. In de eerste maanden nadat de bladeren van de bomen of struiken af gevallen zijn, gebeurt er dus weinig met het stikstofgehalte van de grond. Dit is niet erg, want planten nemen weinig stikstof uit de bodem op wanneer de temperatuur onder de 15 graden Celsius is. Pas in de lente, als de temperaturen weer gaan stijgen, dan zullen de micro-organismen de stikstofrijke proteïne in de herfstbladeren gaan afbreken, waardoor het stikstofgehalte van de bodem stijgt.

Onder normale omstandigheden is ongeveer 50% van de stikstof die in de herfstbladeren, met een C:N ratio van 25:1 of minder, opgeslagen zit tegen half mei vrij gekomen in de vorm van ammonium en nitraat. Dit komt goed uit, want tegen die tijd zijn de meeste planten ook pas weer in volle groei en kunnen eenjarige buiten uitgeplant worden. De overige 50% van de stikstof wordt in de humus, de stof die de aarde zwart maakt, opgeslagen. Deze opgeslagen stikstof komt zeer langzaam, in de loop van vele jaren, vrij. Wanneer er bijvoorbeeld een kilo bladeren van een els op de grond vallen, dan valt er 30 gram stikstof, in de vorm van proteïne, op de grond. In de lente zou hier dan 15 gram opgenomen kunnen worden door planten, in de vorm van losse aminozuren, ammonium of nitraat.

els, herfstbladeren, organische plantenvoeding
De bladeren van de els bevatten gemiddeld 3% stikstof, en kunnen dus gebruikt worden om het stikstofgehalte van de bodem te verhogen.

Mocht het zo zijn dat je planten kweekt die veel vroeger in het jaar al hun groeispurt hebben, dan zijn er twee manieren om het proces waardoor het stikstof uit de herfstbladeren vrij komt te versnellen. Eerst kun je de bladeren nadat ze gevallen zijn door de bovenste 10 á 20 centimeter van de grond mengen. De micro-organismen zullen dan nog steeds wachten tot de temperatuur boven de 15 graden Celsius is voordat ze echt actief worden, maar dan komt er, zodra het warm genoeg is, in een korte tijd veel meer stikstof vrij dan wanneer de bladeren bovenop de aarde liggen. Een ander voordeel hiervan is dat de bladeren minder makkelijk wegwaaien, waardoor de tuin of het balkon een stuk netter blijft. Daarbij zou je de grond waarin de herfstbladeren zijn vermengd eventueel kunnen afdekken met waterdoorlatend en luchtdoorlatend zwart folie. Zwart folie kan de temperatuur van de grond enkele graden verhogen wanneer de zon er op schijnt, waardoor de micro-organismen veel vroeger in het jaar beginnen met het afbreken van de herfstbladeren. Hierdoor zal het stikstofgehalte van de bodem dus ook veel vroeger stijgen.

Bomen en struiken waarvan de bladeren als stikstofrijke plantenvoeding gebruikt kunnen worden

In de tabel hieronder staat een selectie van alle bomen en struiken die samenwerken met stikstofbindende bacteriën. In de tabel hebben we alleen de bomen en planten opgenomen waarvan de bladeren voldoende stikstof bevatten en niet te veel koolstofdeeltjes per stikstofdeeltje bevatten, zodat de bladeren van deze planten het stikstofgehalte van de bodem ook echt verhogen. Uiteraard hangt de chemische samenstelling van de bladeren van deze bomen en struiken van veel factoren af, waardoor de bladeren van de boom of struik die jij plant meer of minder voedingsstoffen kan gebruiken dan in deze tabel staat. Het is daarom aan te raden om aan het begin van het kweekseizoen altijd het stikstofgehalte van de bodem te bepalen, zodat de bemesting van de grond aangepast kan worden als dat nodig is. Meer daarover kun je lezen in het artikel “Organisch bemesten: Bodemtesten om de stikstof status van de bodem te bepalen”.


BOOMSOORT ⬍ CATEGORIE ⬍ Stikstof % in verse bladeren ⬍ Fosfor % in verse bladeren ⬍ Kalium % in verse bladeren ⬍ C:N ratio in verse bladeren ⬍ Verkooppunten
MIMOSA SPP. NIET KOUDEBESTENDIG 2 0 1 26 Mimosa Pudica (zaden)
Mimosa Pudia (zaden)
Mimosa Pudica (zaden)
ALBIZIA SPP. NIET KOUDEBESTENDIG 3 0 0 6 Albizia Odoratissima (zaden)
Albizia Julibrissin (zaden)
Albizia Julibrissin (plant)
Albizia Julibrissin (plant)
Albizia Julibrissin (plant)
ACACIA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 2 1 ? 20 Acacia Dealbata (zaden)
Acacia Sieberiana (zaden)
Acacia Sinuata (zaden)
Acacia Auriculiformis (zaden)
INDIGOFERA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 4 0 2 11 Indigofera Heterantha (plant)
Indigofera Heterantha (plant)
Indigofera Tinctoria (zaden)
GLIRICIDIA SPP. NIET KOUDEBESTENDIG 2 0 2 12 Gliricidia Sepium (zaden)
FLEMINGIA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 2 0 2 12 Flemingia Strobilifera (zaden)
SENNA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 4 0 0 11 Senna Alexandrina (zaden)
Senna Hebecarpa (zaden)
Senna Marilandica (plant)
SESBANIA SPP. NIET KOUDEBESTENDIG 3 0 ? 13 Sesbania Grandiflora (zaden)
Sesbania Aculeata (zaden)
CALLIANDRA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 4 0 0 12 Calliandra Eriophylla (zaden)
Calliandra Eriopyllia (zaden)
LEUCAENA SPP. MATIG KOUDEBESTENDIG 4 0 ? 10 Leucaena Leucocephala (zaden)
ERYTHRINA SPP. NIET KOUDEBESTENDIG 4 2 0 11 Erythrina Crista-Gallo (zaden)
Erythrina Arborescens (zaden)
CERCIS SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
3 1 ? 18 Cercis Candenis (plant)
Cercis Siliquastrum (plant)
Cercis Siliquastrum (zaden)
Cercis Siliquastrum (plant)
GLEDITSIA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
3 ? ? 12 Gleditsia Triacanthos (zaden)
Gleditsia Triacanthos (plant)
Gleditsia Triacanthoos (plant)
LESPEDEZA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
2 0 0 25 Lespedeza Bicolor (zaden)
Lespedeza Thunbergii (plant)
ROBINIA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
2 0 1 25 Robinia Pseudoacacia (zaden)
Robinia Pseudoacacia (zaden)
Robinia Pseudoacacia (plant)
Robinia Pseudoacacia (plant)
PAULOWNIA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
2 0 1 20 Paulownia Tomentosa (zaden)
Paulownia Elongata (zaden)
Paulownia Tomentosa (plant)
ELAEAGNUS SPP. GROENBLIJVEND 4 ? ? 13 Elaeagnus Umbellata (zaden)
Elaeagnus Angustifolia (plant)
Elaeagnus Pungens (plant)
CARAGANA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
4 0 ? 11 Caragana Frutex (zaden)
Caragana Arborescens (zaden)
Caragana Arborescens (plant)
HIPPOPHAE SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
4 0 1 16 Hippophae Rhamnoides (zaden)
Hippophae Salicifolia (plant)
Hippophae Rhamnoides (plant)
ALNUS SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
3 0 1 15 Alnus Glutinosa (plant)
Alnus Spaethii (plant)
Alnus Incana (plant)
Alnus Cordata (plant)
SPARTIUM SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
2 ? ? 16 Spartium Junceum (plant)
MYRICA SPP. KOUDEBESTENDIG
BLADVERLIEZEND
3 0 ? 10 Myrica Gale (plant)

De niet koudebestendige bomen en struiken in deze lijst moeten naar binnen verhuisd worden zodra de buitentemperatuur onder de 15 graden Celsius uit komt. Helaas zijn dit echter geen kamerplanten, omdat ze veel licht nodig hebben. Binnen moeten ze dan ook onder een kweeklamp gezet worden die 12 uur per dag 750 µmol/m²/s uitstraalt.

Advies nodig?

Één van de dingen die deze website zo leuk maakt, is het beantwoorden van vragen van lezers. Doordat het bezoekersaantal in de afgelopen jaren erg is gestegen, is het aantal vragen over planten dat binnenkomt ook erg gestegen. Aangezien we vaak dezelfde vragen krijgen, hebben we besloten om alleen nog maar vragen via de Disqus te beantwoorden. Helemaal onderaan de pagina, onder de lijst met bronnen en de advertenties, vindt je een Disqus formulier waarin je een vraag kunt stellen. We zullen je vraag dan zo snel mogelijk beantwoorden.

Bronnen en verder lezen