· 

Problemen met Citrusbomen: Bladval

problemen met citrusbomen bladval

Citrusbomen horen af en toe een klein aantal oude bladeren te verliezen, om plaats te maken voor nieuwe bladeren. Wanneer de citrusboom bladeren verliest zonder dat er nieuwe bladeren voor in de plaats komen, of wanneer de citrusboom in een korte tijd een groot aantal bladeren verliest, dan is de kans groot dat er iets mis is met de citrusboom. In dit artikel bespreken we de meest voorkomende oorzaken van bladverlies bij citrusbomen, en vertellen we hoe je er voor kunt zorgen dat de citrusboom weer zo snel mogelijk hersteld.

Normaal bladverlies bij citrusbomen

Citrusbomen zijn groenblijvende planten, wat betekent dat ze normaal gesproken nooit in één keer al hun bladeren verliezen. In plaats daarvan vallen de bladeren die tussen de drie en vier jaar oud zijn kort voor een nieuwe groeispurt van de takken af. Deze drie tot vier jaar oude bladeren zijn inmiddels zo verouderd dat ze niet meer optimaal werken. Het is dus normaal dat er drie tot vijf keer per jaar een kleine hoeveelheid oude bladeren van de citrusboom afvallen. Deze bladeren worden eerst geel voordat ze van de takken af vallen. De citrusboom haalt namelijk alle opgeslagen voedingsstoffen uit de bladeren voordat deze afgeworpen worden. Kort na dat de oude bladeren zijn gevallen, zouden de knoppen van de nieuwe blaadjes te zien moeten zijn. Wanneer er een grote hoeveelheid bladeren van de citrusboom afvalt of wanneer er geen nieuwe bladknoppen te zien zijn na de bladval, dan kan het zijn dat er iets mis is met de citrusboom.

Abnormaal bladverlies bij citrusbomen

De bladeren van een citrusboom zorgen ervoor dat de citrusboom energie kan aanmaken door met behulp van licht energie water en koolstofdioxide om te zetten in glucose. Hoe meer bladeren een citrusboom heeft, hoe gezonder en productiever deze dan ook meestal is. Het hebben van veel bladeren heeft echter ook een keerzijde. De bladeren hebben namelijk voldoende licht, lucht, water en elementen, zoals stikstof, fosfor en kalium, nodig om hun werk te kunnen doen. Wanneer de citrusboom hier op een één of andere manier te weinig van krijgt, dan kost het hebben van een blad vaak meer energie dan dat het blad oplevert. In dat geval kiest de citrusboom er vaak voor om een deel van de bladeren te laten vallen, zodat de bladeren die nog wel aan de takken hangen voldoende grondstoffen krijgen. Hieronder bespreken we verschillende oorzaken van abnormaal bladverlies bij citrusbomen.

Snelheid van de bladval Verkleuring voorafgaand aan de bladval Omstandigheden voor de bladval Mogelijke oplossing
 Plotseling Nee De citrusboom is pas verhuist, verplaatst of verpot Plotselinge bladval door acute stress door verhuizing of verpotten
Plotseling Nee De citrusboom heeft pas koud water gekregen terwijl de aarde erg heet was, vooral buiten in de zomer Bladval door grote temperatuurverschillen en te lage temperaturen
Geleidelijk Ja, alle bladeren kleuren rond dezelfde tijd geel voor de bladval De citrusboom heeft een langere tijd regelmatig bij temperaturen lager dan 15 graden Celsius, maar boven het vriespunt, gestaan Bladval door grote temperatuurverschillen en te lage temperaturen
Plotseling Meestal, de bladeren krijgen een grijze of bronze gloed en lijken gevriesdroogd De citrusboom is bloot gesteld aan temperaturen onder het vriespunt Bladval door grote temperatuurverschillen en te lage temperaturen
Geleidelijk Ja, de bladeren verkleuren in kleine groepjes voordat ze van de plant afvallen De citrusboom heeft in te natte aarde gestaan, de aarde heeft de verkeerde pH waarde gehad, of de bemesting was niet optimaal Bladval door een slechte opname van plantenvoeding
Geleidelijk Nee De citrusboom heeft een tijd te weinig water gekregen Bladval door een tekort aan water
Geleidelijk Ja, de randen van de bladeren kleuren geel en bruin De citrusboom staat in een aarde waarin teveel zout zit, door mineraalrijk water of plantenvoeding met te veel natrium en/of chloride Bladval door een teveel aan zout in de bodem

Plotselinge bladval na verhuizen of verpotten

In vergelijking met veel andere planten, zijn citrusbomen erg gevoelig voor plotselinge, grote veranderingen. Citrusbomen die pas zijn aangekocht, pas zijn verhuisd of verplaatst of pas zijn verplant, leiden dan ook vaak aan een fenomeen dat transparantie shock wordt genoemd. Wanneer een citrusboom aan transparantie shock leidt, dan verliest de citrusboom binnen enkele dagen het overgrote deel van de bladeren. Het meest opvallende aan bladverlies door transparantie shock is dat de bladeren groen en gezond van de takken af vallen. In enkele gevallen lijken de bladeren hoogstens wat slap voordat ze van de takken af vallen, maar de bladeren zijn vrijwel nooit verkleurd voordat ze vallen.

citrusboom, bladval, transplantatie shock
Wanneer de bladeren van de citrusboom vallen door transplantatie shock, dan zien de gevallen bladeren er groen en gezond uit.

Bladval wordt tegen gehouden door het plantenhormoon auxine. Voordat de citrusboom zijn bladeren plotseling laat vallen, dan zal het auxine gehalte in de plant dalen, terwijl de hoeveelheid abscisinezuur, een stresshormoon, zal stijgen. Om bladval na een verhuizing of verplanting tegen te gaan, en om de plotselinge bladval zo snel mogelijk te stoppen, kan een middel waarin auxine in zit aan de plant worden gegeven. Hierdoor is de kans kleiner dat er meer bladeren van de citrusboom zullen afvallen. Hiervoor zou je bijvoorbeeld het middel F-Max Roots Expander of Ferro Bio Roots Plantversterker kunnen gebruiken.

In de meeste gevallen zal een citrusboom die aan transplantatie shock leidt weer goed herstellen. Het is vooral belangrijk om de citrusboom optimaal te verzorgen, zodat de groei van nieuwe wortels en nieuwe bladeren wordt gestimuleerd. Dit betekent allereerst dat de citrusboom in een warme omgeving zal moeten staan, het liefst warmer dan 25 graden Celsius, maar in ieder geval boven de 20 graden Celsius. Een citrusboom groeit namelijk het beste bij temperaturen tussen de 25 en 40 graden Celsius. Veder heeft de citrusboom voldoende licht, water en plantenvoeding nodig. Het is hierbij belangrijk dat je op het juiste moment de juiste hoeveelheid water en plantenvoeding geeft, want een te veel aan water of plantenvoeding kan de conditie van de citrusboom verslechteren. Als laatste is het uiteraard belangrijk om nogmaals te controleren of de citrusboom in de juiste soort plantenbak en potgrond staat.

Bladval door grote temperatuursverschillen en te lage temperaturen

Net zoals een verhuizing of verplanting voor stress kunnen zorgen bij een citrusboom, kunnen plotselinge grote temperatuur verschillen ook voor zo veel stress zorgen dat de citrusboom zijn bladeren verliest. Het kan zijn dat het temperatuur verschil plotseling optreedt, bijvoorbeeld, omdat de citrusboom koud water heeft gekregen, terwijl de wortels en de potgrond door de zon heet waren. In dat geval zien we vaak dezelfde symptomen als bij de transparantie shock. De bladeren vallen in een korte tijd groen en gezond van de takken van de citrusboom af. Net zoals bij de transparantie shock is het belangrijk om de behandeling die voor de stress reactie heeft gezorgd in de toekomst te vermijden en te zorgen dat de verzorging verder optimaal is. De citrusboom zal dan binnen een korte tijd nieuwe bladknoppen ontwikkelen waaruit niet blaadjes groeien.

Het kan echter ook zijn dat de citrusboom een langere tijd bij een te lage temperatuur heeft gestaan, dan zien we dat de bladeren eerst langzaam aan in hun geheel geel kleuren, zoals bij een loofboom, voordat ze van de takken af vallen. Ondanks dat de bladeren niet van de ene op de andere dag van kleur veranderen, verkleuren de meeste bladeren wel rond hetzelfde moment. Vaak zien we dit fenomeen vooral wanneer de citrusboom in de herfst te lang buiten of in een onverwarmde kas heeft gestaan. Enkele citrusbomen, zoals calamondinbomen en kumquatbomen, kunnen vrij goed tegen koelere temperaturen tussen de 0 en 15 graden Celsius, maar de meeste citrusbomen zullen schade oplopen wanneer ze regelmatig worden bloot gesteld aan temperaturen onder de 15 graden Celsius. Om een citrusboom die te koud heeft gestaan te redden is het belangrijk om ze langzaam, in een periode van een week, te laten wennen aan een ruimte met een hogere temperatuur, het liefst boven de 20 graden Celsius. Verder is het ook nu weer belangrijk om ervoor te zorgen dat de citrusboom voldoende licht, water en plantenvoeding krijgt, om het herstel te stimuleren.

citrusbomen, lage temperaturen
Lage temperaturen zorgen ervoor dat de bladeren van de citrusboom ongeveer allemaal tegelijk geel kleuren, voordat ze van de takken afvallen.

Wanneer een citrusboom tot diep in de winter buiten heeft gestaan, is de kans groot dat deze bloot is gesteld aan temperaturen onder het vriespunt. Op enkele uitzonderingen na, reageren citrusbomen slecht op vorst. Wanneer de bladeren kort na de vorst van de citrusboom afvallen, dan betekent dit dat er nog leven in de citrusboom zit. Het is dan belangrijk om de citrusboom zo snel mogelijk in een ruimte te zetten waar het rond de 10 á 15 graden Celsius is. In de komende week is het aan te raden om de citrusboom zo snel mogelijk te laten wennen aan een ruimte waar het boven de 20 graden Celsius is, zodat de citrusboom zo snel mogelijk kan herstellen. Ook nu weer is het belangrijk om de citrusboom van voldoende lichtwater en plantenvoeding te voorzien. In het geval dat de bladeren van de citrusboom brons of bruin verkleuren en niet binnen een week van de takken afvallen dan is de kans groot dat de citrusboom zo ver beschadigd is dat deze niet meer zal herstellen.

vorst, citrusbomen
Vorstschade zorgt meestal voor een bronze gloed op de bladeren van de citrusboom.

Bladval door een slechte opname van plantenvoeding

Zoals eerder gezegd hebben de bladeren voldoende elementen, zoals stikstof, fosfor en kalium, nodig om hun werk als “fotosynthese energie fabriek” goed te kunnen uitvoeren. Wanneer de citrusboom onvoldoende elementen kan opnemen, dan zullen de bladeren onvoldoende suikers kunnen aanmaken om de hele citrusboom van voldoende voeding te voorzien. Om te voorkomen dat de citrusboom dood gaat aan een energie gebrek, zal de citrusboom de elementen uit een aantal van de bladeren trekken en deze bladeren laten vallen. De elementen die uit de gevallen bladeren komen, worden gebruikt om de andere bladeren die nog wel aan de boom hangen beter te laten functioneren. Op die manier wordt het volume van de citrusboom minder groot, waardoor de citrusboom minder energie verbruikt, en werken de bladeren die nog wel aan de boom hangen beter. Uiteraard kan er een punt komen waarop er zo weinig elementen in de citrusboom over zijn, dat ook de laatste bladeren hun werk niet meer kunnen doen. Op dat moment is de citrusboom waarschijnlijk niet meer te redden.

Wanneer de bladval wordt veroorzaakt door een probleem in de opname van plantenvoeding, zien we bijna altijd dat de bladeren verkleuren en/of vervormen voordat ze van de citrusboom afvallen. Ook zien we dat de bladeren niet in één keer bijna allemaal tegelijk verkleuren en van de takken afvallen, zoals dat wel het geval is wanneer de citrusboom het te koud heeft, maar dat dit geleidelijk aan gebeurt. Over een langere tijd verkleuren en/of vervormen er steeds een paar bladeren, die na een tijdje van de citrusboom afvallen.

citrusbomen, bladval, plantenvoeding
Bladval door een probleem met de opname van elementen gaat vaak geleidelijk.

Als de citrusboom bladeren verliest, omdat de opname van elementen verstoord is, is het belangrijk om de citrusboom en de verzorging van de citrusboom goed te onderzoeken. In veel gevallen wordt de verminderde opname van elementen namelijk niet veroorzaakt doordat er te weinig elementen in de bodem zitten, maar, omdat er iets mis is met de wortels of de samenstelling van de potgrond. Overigens is het in de praktijk vaak onmogelijk om te zeggen welk element de citrusboom niet of nauwelijks opneemt. Er zijn veel mooie plaatjes te vinden die vertellen dat bepaalde patronen van verkleuring op een bepaald tekort wijzen, maar, in de praktijk, zijn deze tekeningen vaak een stuk minder duidelijk te zien. Het is daarom dan ook aan te raden om de citrusboom grondig te onderzoeken voordat je in het wilde weg plantenvoeding gaat strooien.

Bij een vermoedelijk probleem met de opname van elementen kijken we eerst naar de plantenbak en de potgrond. In veel gevallen staan citrusbomen in een te kleine plantenbak, met slechte drainage, in een kant-en-klare potgrond. Hierdoor blijven de wortels van de citrusboom vaak te lang nat, waardoor de wortels beschadigen. Hierdoor wordt de opname van water en de daarin opgeloste elementen belemmerd. Het is bij een vermoede van een elementen tekort daarom belangrijk om ervoor te zorgen dat de citrusboom in een grote plantenbak staat, die voldoende drainage gaten heeft en door middel van kiezels of voetjes een stuk van de grond af staat. De plantenbak dient gevuld te zijn met een zelf gemengde potgrond die uit zand en compost staat. Potgrond soorten waarin turf of kokosvezels zitten houden te veel water vast, en zijn daarom ongeschikt voor citrusbomen.

Wanneer de citrusboom in een slecht drainerende plantenbak heeft gestaan, in een potgrond is geplant die te veel water vast houdt, of wanneer er gewoonweg te vaak en/of te veel water wordt gegeven, dan kan wortelschade een oorzaak zijn van het elementen tekort. Aangezien de citrusboom toch verpot moet worden wanneer dit het geval is, is dit een mooie gelegenheid om de conditie van de wortels te beoordelen. De wortels horen stevig te zijn en een gelige kleur te hebben. Wanneer de wortels donkerder van kleur zijn, wanneer de buitenste laag van de wortels los laat en/of wanneer de wortels stinken, dan is de kans groot dat de wortels schade hebben opgelopen. In dit geval is het belangrijk om de citrusboom te behandelen tegen Phytophthora, zodat de wortels zo snel mogelijk kunnen herstellen.

phytophthora, citrusboom
Wanneer de bladeren donkere, bijna bronze plekken hebben, dan is de kans op Phytophthora groot.

De elementen die de citrusboom nodig heeft hebben een specifieke pH waarde nodig om opgenomen te kunnen worden. Wanneer de pH waarde te hoog of te laag is, dan blijven deze elementen in de aarde “kleven” waardoor ze niet door de wortels van de citrusboom worden opgenomen. Door de afbraak van organisch materiaal in de grond, de hardheid van het water en de toevoeging van plantenvoeding veranderd de pH waarde van de aarde waarin de citrusboom groeit constant. Het is daarom belangrijk om een aantal keer per jaar de pH waarde te testen, en deze eventueel te corrigeren wanneer deze te hoog of te laag blijkt te zijn. Wanneer de citrusboom tekenen van een elementen tekort vertoont, dan is het aan te raden om een extra pH bodemtest te doen, zodat je er zeker van bent dat dit het tekort niet veroorzaakt.

Als laatste is het uiteraard belangrijk om na te gaan of de citrusboom de juiste plantenvoeding krijgt, in de juiste hoeveelheid en op het juiste moment. De behoefte aan elementen van een citrusboom is afhankelijk van de soort citrusboom, de leeftijd van de citrusboom, de grootte van de citrusboom en het jaargetijde. In veel gevallen bevat citrus of Mediterrane plantenvoeding te veel of te weinig van bepaalde elementen om een citrusboom zo goed mogelijk te laten groeien. Om een citrusboom van de optimale hoeveelheid elementen te voorzien, is het aan te raden om met enkelvoudige, vloeibare plantenvoeding te werken, welke je nauwkeurig afmeet. In het geval van een elementen tekort, is het aan te raden om de plantenvoeding die aan de aarde wordt toegevoegd gedeeltelijk te vervangen door bladvoeding, die via de bladeren wordt opgenomen.

Bladval door een tekort aan water

Wanneer citrusbomen een lange tijd geen water hebben gehad, dan laten ze soms hun bladeren vallen. Uit de bladeren verdampt namelijk water, waardoor de citrusboom sneller uit droogt. Door een deel van de bladeren te laten vallen, zorgt de citrusboom er dus voor dat hij een langere tijd met weinig water kan overleven. In de meeste gevallen zullen de bladeren dan slap zijn geworden voordat deze van de takken zijn gevallen. Het komt ook voor dat citrusbomen pas hun bladeren laten vallen nadat ze na een droge periode opnieuw water hebben gekregen.

citrusboom, bladval, water tekort
Bladval door een water tekort komt vrijwel alleen voor wanneer de citrusboom in een te kleine plantenbak staat.

Als de citrusboom zo weinig water heeft gehad dat de bladeren zijn gaan verwelken en later van de takken zijn gevallen, dan is het belangrijk om niet in één keer een grote hoeveelheid water te geven. Hierdoor zal de citrusboom te veel stress ervaren, waardoor deze nog meer bladeren zal verliezen. In plaats daarvan is het beter om eerst te bepalen hoeveel water de citrusboom in vierentwintig uur verliest, door middel van de evapotranspiratie test. Elke dag geef je de hoeveelheid water die de citrusboom verliest, plus 10% extra water. Dit doe je totdat de vochtigheid van de aarde de veldcapaciteit heeft bereikt. Hierna is het belangrijk om de vochtigheid van de bodem in de gaten te blijven houden met behulp van een tensiometer.

Aangezien citrusbomen zijn aangepast aan het leven in een droge, warme omgeving, is de kans klein dat een goed verzorgde citrusboom last heeft van bladval door een tekort aan water. Het is daarom aan te raden om na bladval door droogte te controleren of de plantenbak van de citrusboom wel ruim genoeg is en of de wortels wel in goede conditie zijn. Wanneer de citrusboom in een te kleine hoeveelheid aarde staat of wanneer er weinig goede bodemorganisme in de aarde zitten, dan is de kans namelijk veel groter dat een citrusboom last heeft van water stress.

Bladval door een teveel aan zout in de bodem

Door het gebruik van water waarin veel mineralen zitten en het toevoegen van plantenvoeding, kan de hoeveelheid zout in de bodem zo hoog oplopen dat citrusbomen hier problemen door krijgen. Dit begint vaak met slappe bladeren en zorgt er later voor dat de bladeren aan de randen geel en bruin kleuren en van de takken af vallen. Wanneer de zouten in de bodem blijven zitten, dan zal de citrusboom uiteindelijk dood gaan.

Allereerst is het belangrijk om na te gaan of het water dat aan de citrusboom wordt gegeven en de plantenvoeding die wordt gebruikt niet te veel zout gebruikt. In de meeste gebieden bevat kraanwater weinig zout, en kan dus geen kwaad. Wanneer waterfilters worden gebruikt of wanneer er bronwater, inclusief mineraalwater uit flesjes, wordt gebruikt, dan is de kans groter dat er te veel zouten in het water zitten. Bij plantenvoeding is het belangrijk om te controleren of er geen stoffen in zitten die “zout”, “natrium”, “Na”, “chloride” of “Cl” bevatten. Plantenvoeding die veel magnesium bevat, zijn bijvoorbeeld vaak een boosdoener.

Om het overtollige zout uit het wortelstelsel te halen, is het aan te raden om de potgrond zo snel mogelijk te vervangen. De kans dat overtollige zouten in de bodem blijven zitten is kleiner wanneer de plantenbak voldoende drainage gaten bevat en wanneer de aarde goed doorlatend is, door de toevoeging van voldoende zand. Na het verpotten is het belangrijk dat de citrusboom zo optimaal mogelijk verzorgd wordt, omdat het zout binnen in de citrusboom waarschijnlijk veel schade heeft aan gebracht. Het geven van abscisinezuur kan helpen om de schade door zout sneller te laten herstellen, een middel zoals BioQuant Bio Proliferator kan de plant daarom een boost geven. Het zal dan ook een tijd duren voordat de citrusboom hersteld. Bij grote schade is de kans op herstel helaas klein.

Citrusbomen advies nodig?

Citrusbomen zijn geen makkelijke planten. Ze moeten in de juiste omgeving gehouden worden om goed te kunnen groeien. Ook zijn citrusbomen gevoelig voor verschillende insecten plagen en ziekteverwekkers. Het is dan ook niet zo gek dat je citrusboom soms symptomen vertoont waar je geen raadt mee weet. Om je verder te helpen kun je ons een vraag sturen over jouw citrusboom. Uiteraard kunnen we je alleen helpen wanneer we zo veel mogelijk informatie hebben. Op de contactpagina vindt je een lijstje met informatie die we nodig hebben om je goed te kunnen helpen.

Bronnen en verder lezen