· 

Problemen met Citrusbomen: Insectenplagen

Problemen met Citrusbomen: Insectenplagen

In vergelijking met de meeste gangbare kamerplanten en tuinplanten, komen er enkele aparte insecten voor op citrusbomen. Vooral wanneer de citrusboom in de afgelopen maanden is aangekocht, is de kans groot dat de plant insecten met zich mee draagt die we in Nederland en België niet zo vaak zien. Dit komt, omdat de meeste citrusbomen die bij ons te koop zijn, zijn geïmporteerd uit Zuid-Europa. Hier komen andere insectenplagen voor dan in Noord-Europa. In dit artikel vertellen we hoe je een citrusboom op insecten controleert en welke insecten veel bij citrusbomen voorkomen.

Een insectenplaag op een citrusboom diagnostiseren

De meeste insecten die voor problemen kunnen zorgen zijn klein. Hierdoor kan het een hele klus zijn om ze te vinden. Soms is het nodig om de plant meerdere keren te bestuderen voordat de boosdoener is gevonden. Het loont om regelmatig op zoek te gaan naar insecten op een citrusboom. Allereerst kunnen insecten een stuk effectiever bestreden worden wanneer het duidelijk is wel insect de citrusboom beschadigd. Daarnaast krijg je door het (preventief) controleren van de citrusboom een idee wat normaal is. Hierdoor zie je in de toekomst sneller dat er iets aan de citrusboom veranderd, en kun je dus sneller ingrijpen.

Jonge bladeren

Om erachter te komen of, en zo ja welke, insecten er op de citrusboom zitten, kun je het beste beginnen met het bestuderen van de nieuwste blaadjes. Jonge, vaak nog niet zo stevige blaadjes, zijn geliefd door veel insecten. Denk daarbij vooral aan de insecten die je ook bij de planten in de tuin of op het balkon tegen komt. Kijk niet alleen naar de bovenkant van het blad, maar ook naar de onderkant van het blad. Wanneer er kauwende insecten, zoals rupsen, kevers en sprinkhanen, zorgen ervoor dat de jonge blaadjes verdwijnen of dat er gaten en happen in de blaadjes zitten. Zuigende insecten, zoals bladluizen en spint, zorgen ervoor dat de jonge blaadjes slap gaan hangen. Kleinere insecten, zoals bladluizen en spint, kunnen moeilijk te zien zijn. Het kan daarom raadzaam zijn om een simpel vergrootglas te gebruiken wanneer je de plant gaat bestuderen.

Oudere bladeren

Na het onderzoeken van de jonge bladeren zijn de oudere bladeren aan de buurt. Net als bij de jonge bladeren is het belangrijk om heel het blad te controleren, dus niet alleen de bovenkant, maar ook de onderkant. Besteed extra aandacht aan het gebied rondom de nerven. Hier zitten zuigende insecten, zoals schildluizen en wolluizen, graag. Kijk niet alleen naar de insecten zelf, maar ook naar het “afval” van de insecten. Denk hierbij aan de plakkerige honingdauw die de meeste bladluizen en schildluizen uitscheiden en de spinnenweb-achtige webben die spint mijten achter laten.

Takken

Bij de meeste planten vindt je niet zo snel insecten op de takken van de planten. Bij citrusbomen is dit anders. Citrusbomen zijn namelijk gevoelig voor een groot aantal schildluizen. Schildluizen nestelen zich vaak op de groene takken van de citrusboom. Hier zitten ze in eerste instantie onopvallend op een rijtje. Vergeet daarom niet om na het controleren van de bladeren ook een grondige blik te werpen op de takken van de citrusboom.

Oppervlakte van de aarde

Als laatste is het belangrijk om het oppervlakte van de aarde een tijdje in de gaten te houden. Soms zie je dat hier vliegjes of muggen, zoals de rouwmug, uit komen of dat er larven in rond kruipen. Vooral na het water geven is het belangrijk om te kijken of er niets beweegt in de aarde. Veel larven, zoals die van de rouwmug, worden extra actief wanneer de grond nat wordt, waardoor je ze dan het beste kunt zien.

Insecten die moeilijk te vinden zijn

Soms is het moeilijk om erachter te komen welk insect de citrusboom veroorzaakt. Je weet bijvoorbeeld vrij zeker dat er een insect in de citrusboom zit, omdat er allerlei gaatjes in de bladeren zitten. Toch kom je er maar niet achter welk insect het precies veroorzaakt. In dat geval zijn er enkele extra testjes die je kunt doen om erachter te komen welk insect voor problemen zorgt.

Lijmvallen

Allereerst kun je een (gele) lijmval ophangen. Dit zijn plaatjes met een plakkende laag die je met een stokje in de grond steekt of met een touwtje aan de takken van de citrusboom hangt. De insecten die in de buurt van de citrusboom vliegen worden aangetrokken door de gele kleur en plakken vast aan de val. Wanneer je de val enkele dagen na het ophangen controleert, heb je een idee welke insecten in de buurt van de citrusboom hebben gevolgen.

Insectengaas zak

Een andere manier om te ontdekken welk insect de citrusboom beschadigd is door een zak van een fijn insectengaas rondom de kroon van de citrusboom te spannen en deze rondom de stam af te sluiten. Als je de zak goed hebt bevestigd, dan zouden de insecten die op de bladeren en takken binnen het gaas moeten blijven. Na enkele dagen kun je meestal een dood insect in de zak vinden, omdat de meeste insecten niet zo lang leven.

Insectenplagen die vaak op citrusbomen voorkomen

Na het onderzoeken van de citrusboom ben je wellicht insecten of “afval” van insecten tegen gekomen. Op basis van onze eigen ervaring met citrusbomen en de vele vragen die lezers ons sturen, is de kans groot dat als je een insect tegen bent gekomen op de citrusboom, het één van de volgende insecten is:

Bladluizen op citrusbomen

De bladluizen zijn groene, rood-roze of zwarte insecten die enkele millimeters groot zijn. Bladluizen komen niet zo veel voor op citrusbomen. Meestal zien we ze alleen in de maanden dat de citrusboom buiten staat, kort na een groeispurt, op de jonge bladeren zitten. Dit komt, omdat de meeste bladluizen de kracht niet hebben om de dikke, met wax bedekte volwassen bladeren te doorboren. 

citrusboom, krullend blad, bladluis
Bladluizen kunnen de jongere bladeren van de citrusboom laten krullen.
citrusboom, bladluis
Bladluizen zuigen het sap uit de bladeren van de citrusboom en laten vuil achter.

De bladluizen zuigen het suikerrijke sap dat door de bladeren stroomt uit de citrusboom. Een groot deel van dit sap scheidt de bladluis weer uit. Dit is de doorzichtige, plakkerige substantie, ook wel honingdauw genoemd, die je soms op de bladeren van de citrusboom ziet. De honingdauw kan mieren en roetdauw schimmel aantrekken.

Zolang de citrusboom buiten staat, kunnen natuurlijke vijanden, zoals lieveheersbeestjes, gaasvliegen en zweefvliegen de bladluizen opeten. Wanneer er weinig natuurlijke vijanden in de tuin aanwezig zijn, dan zou je enkele bloemen kunnen planten die deze natuurlijke vijanden aantrekken. Ook kun je natuurlijke vijanden van de bladluis uitzetten.

Wanneer de citrusboom binnen staat en last heeft van bladluizen, dan is het beter om een spray gemaakt van plantaardige essentiële oliën, water en een emulgator te gebruiken, eventuele in combinatie met celiet poeder. Er zijn verschillende plantaardige oliën die bladluizen kunnen bestrijden, waarvan neemolie één van de bekendste is.

Schildluizen op citrusbomen

Schildluizen zitten graag op citrusbomen. Anders dan bladluizen komen deze luizen wel door de harde bladeren en stengels van de citrusboom heen. Er zijn verschillende soorten schildluizen die je op een citrusboom kunt ontdekken, platte bruine, witte wollige of hele grote half wit, half bruine schildluizen. Al deze schildluizen kunnen de vitaliteit van de citrusboom in een korte tijd sterk verminderen.

zachte bruine schildluis, citrusboom
De zachte bruine schildluizen zitten vaak roerloos rondom de bladnerven en op de takken van de citrusboom.
schildluis, honingdauw, routdauw schimmel
Schildluizen scheiden honingdauw uit, een doorzichtige plakkerige substantie die zwart kan worden wanneer er schimmels in groeien.

Schildluizen zitten meestal op de groene takken van de citrusboom. In het begin zijn ze vaak onopvallend, en zie je ze alleen wanneer je de takken zorgvuldig bestudeerd. Een ongetraind oog zou de schildluizen als kleine bruine vergroeien of witte vuiltjes kunnen zien. Meestal wordt het pas duidelijk dat er wat met de citrusboom aan de hand is wanneer de schildluizen een grote hoeveelheid honingdauw gaan produceren. Net als gewone bladluizen produceren schildluizen een doorzichtige, geurloze en plakkerige vloeistof die op de bladeren rondom de schildluizen en op de grond terecht komt.

wolluizen, citrusboom
Wolluizen worden gekenmerkt door hun witte, wollige lijfje.
katoen-kusse-luis, citrusboom
De katoen-kussen-luis is een stuk groter dan de andere schildluizen.

Schildluizen zijn vrij moeilijk om te bestrijden. Net als gewone bladluizen kunnen ze worden opgegeten door lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen, zolang de citrusboom buiten staat. Binnen kan een mineralen olie, neemolie of een essentiële olie van citrus gebruikt worden om de schildluizen te bestrijden. Als laatste redmiddel zou de biologische insecticide Spinosad gebruikt kunnen worden, maar dit product is minder vriendelijk voor de omgeving dan de oliën.

Spint Mijten op citrusbomen

Wanneer de citrusboom in een kamer staat waar de verwarming vaak aan gaat, dan is de kans groter dat de plant last krijgt van een spintplaag. Spint mijten houden namelijk van planten die in een warme en droge omgeving staan. Wanneer de vitaliteit van de citrusboom achteruit gaat, en de citrusboom in een warme en droge omgeving staat, dan is het dus belangrijk om te controleren dat er geen spint mijten op de citrusboom zitten.

spintplaag, citrusboom
Spint mijten zorgen ervoor dat de bladeren licht van kleur worden.
spint mijten, spinnenweb, citrusboom
De spinnenwebben van de spint mijten zijn vaak alleen zichtbaar na een groeispurt.

Wanneer we aan spint denken, dan zien we meestal takken met vol met kleine spinnenwebben en kleine rode puntjes voor ons. Echter, in veel gevallen is de spintplaag een stuk subtieler. Voordat je de plant grondig hebt geïnspecteerd, zie je vaak alleen dat de bladeren valer worden en soms dode plekken krijgen. Pas wanneer je de bladeren van dicht bij gaat bekijken, dan zie je vaak dat er kleine rode puntjes op de bladeren zitten. Bij citrusbomen zien we de spinnenwebben namelijk vaak pas met het bloten oog wanneer de citrusboom een groeispurt krijgt, rondom de nieuwe bladeren.

spint mijten, citrusboom
In veel gevallen zie je de spint mijten alleen zichtbaar wanneer je van dicht bij of met een vergrootglas kijkt.

Om te voorkomen dat de citrusboom last krijgt van spint mijten, is het aan te raden om de luchtvochtigheid rondom de plant hoog te houden. Dit kun je bijvoorbeeld doen door wat bakjes water op de verwarming te zetten of door een luchtbevochtiger te gebruiken. Wanneer de spint eenmaal op de citrusboom zit, dan is de beste remedie vaak om een mengsel met essentiële oliën, water en een emulgator te maken. Als het warm genoeg is om de citrusboom buiten of in een kas te zetten, dan kunnen de spint mijten ook bestreden worden met roofmijten of een knoflook extract.

Rouwmuggen

Rouwmuggen zijn kleine, zwarte muggen die ook wel eens met kleine vliegen worden verward. De rouwmuggen vliegen rondom de plantenbak of zitten op de potgrond van de citrusboom. Na het water geven, kun je de larven van de rouwmug soms ook in de aarde van de potgrond zien zitten. De larven zijn ongeveer een halve centimeter lang en hebben een wit of doorzichtig lichaampje met een zwart hoofd.

rouwmuggen
Rouwmuggen zijn kleine, zwarte, niet-stekende muggen die rondom de plantenbak vliegen.
rouwmug larven.
De larven van de rouwmug zijn wit of doorzichtig en leven in de potgrond van de plant.

In veel gevallen zijn de rouwmuggen vervelend, maar onschadelijk voor de citrusboom. Ze eten vooral het dode, organische materiaal, de schimmels en de algen in de grond. Alleen wanneer de larven onvoldoende voedingsstoffen uit het organische materiaal kunnen halen, dan beginnen ze aan de wortels van de citrusboom te knagen. Wanneer de larven dit doen, dan gaat de vitaliteit van de citrusboom vaak achteruit, omdat de citrusboom minder water en voedingsstoffen kan opnemen. Ook is de citrusboom dan gevoeliger voor andere ziekteverwekkers, omdat de larven de wortels verwonden.

Wanneer de rouwmuggen eenmaal in de potgrond zitten, dan kunnen deze bestreden worden met natuurlijke vijanden of met plantaardige producten. In veel gevallen is het gebruik van plantaardige producten slechter voor de natuur dan het gebruik van natuurlijke vijanden. Dit komt, omdat de werking van de plantaardige producten is gebaseerd op werkzame stoffen die niet alleen de schadelijke insecten, maar ook dieren, goede insecten en goede bodem micro-organisme kunnen bestrijden.

Overige insectenplagen op citrusbomen

Elk jaar zien we steeds weer nieuwe insecten op citrusbomen voorkomen. Dit komt, omdat de insecten die uit de Mediterraanse landen mee reizen op de citrusbomen door ons veranderende klimaat hier steeds beter kunnen overleven. De lijst van insecten die we hier op citrusbomen tegenkomen, wordt dan ook steeds langer en langer. Wanneer er een insect op jouw citrusboom zit die niet in deze lijst staat, laat het ons dan weten, dan kunnen wij helpen met het identificeren van het insect en het zoeken naar de beste manier om het insect te bestrijden.

Citrusbomen advies nodig?

Citrusbomen zijn geen makkelijke planten. Ze moeten in de juiste omgeving gehouden worden om goed te kunnen groeien. Ook zijn citrusbomen gevoelig voor verschillende insecten plagen en ziekteverwekkers. Het is dan ook niet zo gek dat je citrusboom soms symptomen vertoont waar je geen raadt mee weet. Om je verder te helpen kun je ons een vraag sturen over jouw citrusboom. Uiteraard kunnen we je alleen helpen wanneer we zo veel mogelijk informatie hebben. Op de contactpagina vindt je een lijstje met informatie die we nodig hebben om je goed te kunnen helpen.

Dit is een samenvatting en overzicht artikel, voor bronnen kun je de uitgebreide pagina's waarnaar in dit artikel gelinkt wordt bezoeken.