· 

Water en citrusbomen: Droogte om de bloei te stimuleren

Water en citrusbomen: Droogte om de bloei te stimuleren

Een periode van droogte is stressvol voor de citrusboom. Wanneer de droogte stress veroorzaakt, maar geen schade, dan komen er verschillende overlevingsmechanisme op gang. Wanneer de citrusboom voldoende licht, mineralen en water krijgt en het ook nog eens lekker warm heeft, dan "vergeet" de citrusboom zich voort te planten. Droogte herinnert de citrusboom er als het waren aan dat hij niet het eeuwige leven heeft, en dat er baby citrusbomen moeten komen om de soort voort te zetten. Uiteraard heeft een citrusboom geen hersenen om dit te bedenken, maar wel hormonen die kunnen reageren op veranderingen.

Om de hormonen te activeren die ervoor zorgen dat de citrusboom bloemknoppen gaat produceren, moet de citrusboom dus stress ervaren. Wanneer de citrusboom buiten wordt gehouden in een gebied waar het in de winter tussen de 10 en 20 graden Celsius is, dan zorgt deze kou ervoor dat de boom in de lente gaat bloeien. Aangezien het in Nederland en België kan vriezen, worden de meeste citrusbomen in de winter naar binnen gehaald. Zeker wanneer de citrusboom in huis wordt gehouden is het vaak moeilijk om de citrusboom op een plek te zetten waar het niet alleen tussen de 10 en 20 graden Celsius is, maar ook nog eens licht genoeg. Hierdoor worden de citrusbomen meestal in een ruimte gezet waar het warmer is dan 20 graden Celsius. Dit vindt de citrusboom alles behalve stressvol. De citrusboom bloeit daarom onregelmatig en vaak niet op zijn uitbundigst. Sommige citrusbomen vergeten zelfs helemaal om te bloeien.

Wel of geen droge periode om de bloei te stimuleren

Een droge periode is stressvol voor een citrusboom. Net zoals gezonde mensen beter bestand zijn tegen matige stress dan mensen die fysiek of mentaal verzwakt zijn, zijn gezonde citrusbomen ook beter bestand tegen stress. Het is dan ook belangrijk dat je kritisch naar de gezondheid en verzorging van je citrusboom kijkt voordat je de droge periode toepast.

Jonge of nieuwe citrusbomen

Allereerst moet de citrusboom al eerder gebloeid hebben voor een droge periode wordt gestart. Citrusbomen die te jong zijn om te bloeien, zullen door een droge periode geen bloemen gaan geven. Sterker nog, een jonge citrusboom kan schade oplopen door een droge periode.

De citrusbomen met bloemen of vruchten uit het tuincentrum hebben vaak bij de kweker al een droge periode door gemaakt of zijn ingespoten met plantenhormonen om de bloei en vruchtzetting te stimuleren. Daarnaast zijn ze vaak sterk gesnoeid en hebben ze enkele stressvolle verhuizingen mee gemaakt. Het is daarom aan te raden om minimaal één jaar, en het liefst twee jaar, te wachten voordat je deze nieuwe citrusbomen bloot stelt aan een droge periode. Door de nieuwe citrusboom eerst te stimuleren om een grote kroon met veel bladeren en een gezond wortelstelsel te krijgen, gaat de plant jaren mee en krijg je op de lange termijn meer bloemen en vruchten.

Citrusbomen die pas ziek zijn geweest of last hebben gehad van een plaag

Citrusbomen die in het afgelopen half jaar genezen van een schimmel, bacteriële, virus of oomycete kunnen beter niet worden bloot gesteld aan een droge periode. Hetzelfde geld voor citrusbomen die last hebben gehad van een hardnekkige insectenplaag. Heeft de citrusboom nu last van een ziekte of plaag, dan is het natuurlijk ook niet verstandig om de boom nog meer stress te laten ervaren.

Citrusbomen die niet optimaal zijn verzorgd

De citrusboom moet ook vitaal zijn. Een vitaliteit begint met een gezond wortelstelsel. Dit begint met een ruime, goed gedraineerde plantenbak en een goede grondsamenstelling. Tijdens de droge periode kijken we naar de vochtigheid van de grond. Hierbij gaan we er vanuit dat het grondmengsel waarin de citrus is geplant minimaal 70% zand bevat. Onderzoeken hebben laten zien dat citrusbomen die in een grondmengsel met veel waterhoudend materiaal staan, zoals klei of organisch materiaal, minder vitaal zijn en een grotere kans op ziektes hebben. Dit komt vooral omdat de wortels te lang nat blijven, vandaar dat citrusbomen in een plantenbak zonder drainage gaten ook sneller ziek worden en vaak zelfs dood gaan.

De citrusboom moet ook voldoende reserve voedingsstoffen hebben opgeslagen om matige stress aan te kunnen. De belangrijkste voedingsstof voor een citrusboom is glucose. Dit wordt aangemaakt tijdens de fotosynthese. Fotosynthese kan alleen plaats vinden wanneer er genoeg licht op de plant valt. Binnen krijgt een citrusboom nooit genoeg licht, hoe licht het voor onze ogen ook lijkt. In de winter is het buiten soms zelfs te donker in Nederland en België, laat staan binnen. Aangezien licht een moeilijk concept is, hebben we een pagina gemaakt over het verschil tussen hoe onze ogen licht waarnemen en de bladeren van planten en natuurlijk ook een pagina over licht en citrusbomen.

Om een optimale hoeveelheid glucose aan te maken heeft de citrusboom ook een grote hoeveelheid gezonde bladeren nodig. Om een grote hoeveelheid bladeren te krijgen, moet de  citrusboom voldoende stikstof en kalium uit de grond kunnen halen. Geef je nog geen stikstof en kalium, dan is het verstandig om hier eerst naar te kijken voordat de droge periode wordt in gezet.

Wanneer de citrusboom pas gesnoeid is, dan heeft de citrusboom minder bladeren. Dit verminderd de hoeveelheid energie die de citrusboom kan aanmaken en bezorgt de citrusboom veel stress. Als er meer dan 30% van de kroon is afgeknipt, dan is het aan te raden om minimaal een jaar na het snoeien te wachten voordat de droge periode wordt ingezet.

Als laatste is het belangrijk dat de citrusboom voor de droge periode voldoende water heeft gehad. Stel dat je in de afgelopen maanden na terugkomst van vakantie een citrusboom hebt aangetroffen met verwelkte bladeren, dan heeft de boom eigenlijk al een droge periode mee gemaakt. Om de citrus in goede gezondheid te houden, is het beter om de boom maar één keer per jaar droogte stress door te laten maken.

Voorbereiding op de droge periode

Om de citrusboom stress te laten ervaren door droogte, maar de boom ook weer geen doodsangsten uit te laten staan, is een goede voorbereiding vereist. Het gaat hier dan ook om een gecontroleerde droogte. Denk hierbij meer aan een uitgebalanceerd dieet om langzaamaan enkele kilo's af te vallen dan aan overleden op een onbewoond eiland zonder eten of drinken.

Om de gecontroleerde droogte te kunnen toepassen heb je twee dingen nodig: een tensiometer en informatie over hoeveel water de citrusboom in een dag verbruikt. Een tensiometer is een meetapparaat dat aangeeft hoeveel water er in de grond rondom het wortelstelsel zit. Het apparaat is niet al te duur, voor enkele tientjes kun je er een kopen, en betrouwbaar, op voorwaarde dat hij goed in elkaar gezet is. Voor citrusbomen kun je het beste een korte tensiometer gebruiken. Een tensiometer die 15 centimeter de grond in gaat, en dus een totale lengte van ongeveer 25 centimeter heeft, is ideaal. Om deze pagina niet langer te maken dan hij al is, kun hebben we twee stukjes geschreven over tensiometers, namelijk “Tensiometers: Aankoop, installatie, plaatsing en onderhoud” en “Tensiometers: Bepalen wanneer en hoeveel water een plant nodig heeft”.

De informatie over het waterverbruik, ofwel de evapotranspiratie, van je citrusboom is ook eenvoudig aan te komen. Dit kun je met behulp van een gewone weegschaal wegen. Hoe je dit precies doet, kun je lezen op de pagina over de evapotranspiratie. De evapotranspiratie veranderd elk jaar en elk seizoen, het is daarom belangrijk dat je dit kort voor het begin van de droge periode bepaald.

Het laten uitdrogen van de grond

Een gewone tensiometer loopt meestal van 0 tot -850 hPa, ofwel van 0 tot -85 kPa. Sommige tensiometers hebben zelfs een nog kleiner bereik en stoppen bij -600 hPa of -60 kPa. Het punt waarop citrusbomen stress ervaren licht een stuk lager dan dat, ongeveer tussen de -10.000 tot -36.000 hPa, ofwel -1.000 tot 3.600 kPa. Toch kan de tensiometer aangeven of je op de goede weg bent.

Wanneer je de grond gaat laten opdrogen, dan is het beter om elke dag een kleine hoeveelheid water te geven. Geef elke dag 50% van het water dat de citrusboom volgens de evapotranspiratie test verliest. Stel dat je citrusboom per dag 120 milliliter verliest, dan geef je elke dag 60 milliliter water. De tensiometer zal kort na het bewateren waarschijnlijk iets omhoog springen. Na 24 uur zou de waarde op de tensiometer weer iets lager moeten zijn dan 24 uur eerder, voor het water geven.

Zie je dat de waarde op de tensiometer na 24 uur hetzelfde of zelfs hoger is dan ervoor, dan is de citrusboom waarschijnlijk minder water gaan verbruiken. Wanneer de citrusboom voelt dat de bodem minder vochtig wordt, dan gaat de boom namelijk minder water verbruiken. In dat geval geef je elke dag 10% minder water, totdat de tensiometer na 24 uur een lagere waarde aangeeft. Verdergaand op het voorbeeld hierboven zou je dan eerst 54 milliliter water per dag geven. Stel dat de tensiometer na een tijdje weer niet meer zakt, dan geef je weer 10% minder, dus 49 milliliter per dag.

Na een tijdje is de laagste waarde van de tensiometer bereikt, en moet je afgaan op de visuele inspectie van de bladeren. Zodra de bladeren iets slapper worden en iets gaan hangen heb je het verwelkingspunt bereikt. Het gaat hier om kleine verschillen. Om de verschillen op te merken is het handig om al voor de droge periode regelmatig eens aan de bladeren te voelen en eventueel wat foto's te maken van de kroon en de individuele bladeren om de verschillen te kunnen waarnemen.

Het kan enkele dagen tot zelfs enkele weken duren voordat het verwelkingspunt is bereikt. Hoe lang het precies duurt, wordt bepaald door de vochtigheid van de aarde aan het begin van de droge periode, de samenstelling van de potgrond en het klimaat. Dit benadrukt nogmaals dat het belangrijk is om een tensiometer te gebruiken en goed op de plant te letten tijdens de droge periode. Geef je namelijk te snel water, dan heeft de citrusboom geen stress ervaren en wordt de bloei niet gestimuleerd. Duurt het te lang voordat je water geeft, dan kan de citrusboom schade oplopen door uitdroging.

citrusbloesem, citrus bloeit niet
Hangende bladeren zijn een teken van verwelking.
verwelkingspunt, citrusboom, bloesem
Krullende bladeren zijn een teken van verwelking
verwelkte bladeren, citrus,
Kreukende bladeren zijn een teken van verwelking.

Het droog houden van de grond

Zodra de bladeren iets slapper worden en iets zijn gaan hangen, is het verstandig om de evapotranspiratie test te herhalen. De citrusboom gaat op dit punt namelijk veel efficiënter om met water, waardoor de boom minder water verliest. Vanaf het moment dat de citrus is gaan verwelken, geef je elke dag de volledige hoeveelheid water die per dag verloren gaat. Het is de bedoeling dat de grond droog blijft, maar niet nog droger wordt. De droogte moet vier weken aanhouden om effectief te zijn.

In de vier weken van droogte erg belangrijk dat je de citrusboom goed in de gaten houdt. Zie je dat de bladeren slapper gaan hangen of dat er veel bladeren vallen, dan is de grond te droog. Geef de komende dagen 10% meer water. Zie je dat de bladeren nog steeds slapper worden, dan geef je weer 10% meer water. Hiermee ga je door totdat de bladeren net iets slapper zijn dan normaal.

Zoals eerder gezegd bloeien citrusbomen kan een koele periode ook de bloei van een citrusboom stimuleren. Wanneer kou en droogte gecombineerd worden, zien we meestal nog meer bloemen. Is het mogelijk om de citrusboom in de droge periode tussen de 10 en 20 graden Celsius weg te zetten, dan zal dit worden beloont met een zee van bloemen. Hou er wel rekening mee dat de evapotranspiratie in een koele ruimte anders is dan in een warmere ruimte. 

De grond hydrateren

Na vier weken water stress is het tijd om de aarde weer te hydrateren. Dit betekent dat er eenmalig veel meer water wordt gegeven. Het is de bedoeling dat de aarde vochtig, maar niet nat wordt. Om te bepalen wanneer er voldoende water is gegeven, is het belangrijk dat de tensiometer goed werkt. Waarschijnlijk is de tensiometer leeg gelopen tijdens de droge periode. Het is belangrijk dat je deze eerst weer vult en controleert dat de tensiometer goed werkt. Meer daarover lees je in het artikel over de installatie van een tensiometer.

Een goed werkende tensiometer doet meteen zijn werk na het plaatsen. Hierdoor kun je de plant meteen na het plaatsen meer water geven. Geef de citrusboom heel langzaam water totdat de tensiometer op de waarde van de veldcapaciteit staat. Voor een zandrijk grond is dit meestal rond de -125 hPa of -12 kPa. De soort en de hoeveelheid organisch materiaal in de grond kan het punt waarop de veldcapaciteit is bereikt beïnvloeden.

Na het hydrateren geef je weer water volgens de dagelijkse evapotranspiratie en de waarde op de tensiometer. Enkele weken nadat de aarde weer gehydrateerd is, zal de citrusboom gaan bloeien. Het is belangrijk dat de citrusboom ook dan op de juiste momenten de juiste hoeveelheid water krijgt om de val van jonge vruchten te beperken en de kwaliteit van de vruchten te bevorderen.

Aantekeningen voor de evapotranspiratie test voor zware plantenbakken

Zoals je in het artikel over de evapotranspiratie test kunt lezen, is de test het meest accuraat wanneer je de hele plant, inclusief pot, weegt. Voor plantenbakken die daarvoor te zwaar zijn, hebben we een aangepaste test beschreven waarbij je wat aarde in een klein bakje doet en dit weegt. Als je voor deze laatste optie gaat, dan moet je de uitkomst van de test corrigeren met een factor die de invloed van de plant op de verdamping van het water heeft.

Aan het begin van de test, wanneer de citrus nog geen stress ervaart, is deze factor 0.80, ofwel 80%. Stel dat je de test hebt gedaan met een bakje van 0,25 vierkante meter en de test aangaf dat hieruit 50 milliliter is verdamp, dan verdampt er uit een kale plantenbak met een opening van één vierkante meter ongeveer 200 milliliter. Met een citrus die goed geïrrigeerd is en in een omgeving staat die niet veel warmer is dan 20 graden Celsius, verwachten we dat deze boom 160 milliliter per dag verbruikt.

Hoe droger de grond wordt, hoe minder water de citrusboom verliest. Wanneer het einde van de tensiometer is bereikt, dan is het verstandig om ervan uit te gaan dat de correctie factor 0.70, ofwel 70%, is. De boom uit het voorbeeld zou dan ongeveer 140 milliliter verbruiken.

Wanneer de citrusboom net begint te verwelken, dan is het belangrijk de aarde niet droger te laten worden. Om geen risico te lopen is het beter om dan terug te gaan naar de correctie factor van 80%. Om er zeker van te zijn dat de temperatuur of luchtvochtigheid niet is veranderd, is het in dit geval ook aan te raden de evapotranspiratie test te herhalen.

Citrusbomen die in de winter buiten worden gehouden laten opdrogen

Enkele citrusbomen kunnen in de winter buiten gehouden worden. Deze citrusbomen worden al aan lage temperaturen bloot gesteld, waardoor de bloei gestimuleerd wordt. Om de citrusboom nog uitbundiger te laten bloeien, kun je deze citrusbomen ook bloot stellen aan droogte. Dit doe je door de grond rondom de citrusboom in een grote cirkel rondom de stam af te dekken met zijl. Het zijl zorgt ervoor dat regenwater niet in de grond in kan. Het zijl houdt de vorst niet tegen, daarom is het belangrijk om maatregelen te nemen wanneer de temperatuur onder het vriespunt komt. Meer daarover kun je lezen in het stuk over citrusbomen het hele jaar buiten houden.

Advies nodig?

Het is niet eenvoudig om een citrusboom de juiste hoeveelheid water te geven. Door een tekort of een teveel aan water kunnen citrusbomen vervelende symptomen vertonen. Vertoont je citrusboom symptomen waar je niet uit komt, neem dan gerust contact met ons op voor advies! Op de contact pagina vindt je welke informatie we nodig hebben om je vraag goed te kunnen beantwoorden. Zorg ervoor dat je berichtje zo compleet mogelijk is, om je goed te kunnen helpen.

Bronnen en verder lezen