· 

Citrusbomen Verzorgen: Plantenbakken, Potgrond, Licht, Water, Plantenvoeding en Meer

Citrusbomen Verzorgen: Plantenbakken, Potgrond, Licht, Water, Plantenvoeding en Meer

Citrusbomen worden steeds populairder in Nederland en België. Dat is ook niet zo gek, want de kleine boompjes die vol hangen met gele of oranje vruchtjes zien er in het tuincentrum leuk uit. Helaas komen de meeste nieuwe citruseigenaren er al snel achter dat het houden van een citrusboompje niet zo makkelijk is als het label van de plant doet vermoeden. Het label verteld namelijk niet dat citrusbomen ongeschikt zijn als kamerplant, en in het koude, Noord-Europa ook niet geschikt zijn als tuinplanten. Wij zeggen dan ook dat citrusbomen de schildpadden onder de planten zijn: om ze in ons deel van de wereld gezond te houden, moeten we de omgeving aanpassen aan de plant. In dit artikel vertellen we hoe een citrusboom verzorgt moet worden om deze in een goede conditie te houden.

De gezondheid van het wortelstelsel van een citrusboom bepaald voor een groot deel hoe mooi de citrusboom erbij staat en hoe goed de oogst is. De wortels nemen namelijk water en voedingsstoffen uit de bodem op, die de citrusboom vervolgens gebruikt om te herstellen en te groeien. Wanneer de plantenbak waarin de citrusboom geplant is te klein is of slecht draineert, dan kunnen de wortels beschadigen en wordt de opname van water en voedingsstoffen verstoord. Hierdoor kan de groei van de kroon, ofwel alle bladeren en takken bij elkaar, geremd worden. Ook kan de citrusboom sneller ziek worden. Het kiezen van de juiste plantenbak voor je citrusboom is dus belangrijk.

citrusboom, plantenbak, wortelstelsel
De wortels van een citrusboom hebben een ruime plantenbak nodig, om ervoor te zorgen dat er voldoende water en elementen opgenomen worden.

Onder natuurlijke omstandigheden vinden we de meeste wortels van een citrusboom in de bovenste 30 centimeter van de grond. De wortels groeien vaak ver buiten de oppervlakte die de kroon inneemt. De citrusboom heeft zo'n wijd en ondiep wortelstelsel omdat citrusbomen zijn aangepast aan het leven in een zanderige, droge bodem. De wortels die dicht bij het oppervlakte van de aarde liggen kunnen het (regen)water dat op de grond valt snel opnemen, voordat het verdampt of wegloopt naar diepere grondlagen.

Om de wortels gezond te houden en goed te laten ontwikkelen is het belangrijk om de citrusboom in een wijde plantenbak te zetten. Citrusbomen die jonger dan 10 jaar zijn, kunnen het beste worden geplant in een plantenbak met een doorsneden die twee keer zo groot is als de doorsneden van de kroon. Zodra de kroon zover is gegroeid dat deze een even grote doorsneden heeft als de plantenbak, is het tijd om de citrusboom weer te verpotten in een grotere plantenbak. Doordat de wortels normaal niet zo diep groeien, hoeft de hoogte van de plantenbak meestal niet meer te zijn dan 50 centimeter.

citrusboom, plantenbak, verpotten
Zodra de kroon van de citrusboom dezelfde doorsneden heeft als de plantenbak, dan is het eigenlijk tijd om te verpotten.
citrusboom, plantenbak
Een AirPot voorkomt dat de wortels in de rondte gaan groeien, in plaats daarvan zorgt het ervoor dat de wortels gaan vertakken.

Bij het kiezen van de plantenbak voor de citrusboom is het niet alleen belangrijk om te kijken naar het formaat, maar ook naar het ontwerp. Citrusbomen worden namelijk snel ziek wanneer er te veel water in de plantenbak achterblijft. Het is daarom belangrijk om een plantenbak te kiezen met veel drainage gaten. Ook dient de plantenbak op een verhoging, zoals een laag kiezels of voetjes, geplaatst worden om het water er goed uit te laten stromen.

De wortels van een citrusboom zijn aangepast aan het leven in een boomgaard met een arme en zanderige grond. Wanneer de grond de juiste hoeveelheid zand, silt, klei en organisch materiaal bevat, dan kost het de citrusboom weinig moeite om water en plantenvoeding op te nemen. Een citrusboom die is geplant in de juiste grond, ziet er dan ook vitaler uit, groeit beter, geeft een betere oogst en is minder vatbaar voor ziektes en plagen. Om de citrusboom gezond te houden is het dus belangrijk om regelmatig naar de conditie van de potgrond te kijken.

In de meeste tuincentra kun je zakken met citrus potgrond of Mediterrane potgrond vinden. Helaas zijn deze soorten grond niet zo geschikt voor citrusbomen als de naam doet vermoeden. De aarde in deze zakken bevat vaak te veel materiaal dat vocht vast houdt. Om de citrusboom gezond te houden is het daarom af te raden om kant-en-klare potgrond te gebruiken. In plaats daarvan kun de grond waarin je de citrusboom gaat planten beter zelf mengen.

Het is niet moeilijk om zelf de potgrond voor de citrusboom te mengen. Hiervoor meng je één deel fijn zand, zoals zilverzand, één deel (wormen)compost en een dosis goede micro-organisme, zoals ellmax Mycorrhiza, of Bio Nova MicroLife. Om de citrusboom een goede start te geven is het aan te raden om de wortels eerst schoon te maken en te ontwarren.

citrusboom, potgrond, zand
Zand houdt nauwelijks water vast, waardoor de wortels van de citrusboom niet te lang nat zullen blijven.
citrusboom, potgrond, wormenmest
Wormenmest zorgt ervoor dat er voldoende organisch materiaal in de bodem zit, zonder te veel water vast te houden.

Na het mengen van de citruspotgrond is het belangrijk om de luchtigheid van de aarde te bepalen, welke minimaal 10% moet zijn. Daarnaast ik het belangrijk om elke drie maanden de pH waarde van de grond te bepalen, met een speciale pH bodem testkit. Het afbreken van het organische materiaal en het toevoegen van plantenvoeding zorgt ervoor dat de pH van de grond namelijk kan veranderen.

Om de wortels een goede start te geven na het planten, raden wij aan om de wortels van de citrusboom voor het planten voorzichtig te wassen en te ontwarren. Onderzoek heeft namelijk laten zien dat citrusbomen waarvan de wortels goed los zijn gemaakt voor het verplanten na een jaar een gezonder wortelstelsel hebben.

De planten die we als "kamerplanten" kennen, zoals varens en begonia's, komen oorspronkelijk voor op de bodem van (tropische) bossen. Deze planten zijn aangepast aan het leven in een omgeving met weinig licht. Daarnaast hebben kwekers deze standaard huisplanten decennialang gekruist om ze nog geschikter te maken voor het leven in een woonhuis. Hierdoor zijn de planten die we in de kamerplanten afdeling van het tuincentrum vinden prima in staat om te overleven in onze donkere woonkamers. 

citrusboom, licht
Binnen is het altijd te donker voor citrusbomen, hoe zonnig het huis ook lijkt. Sterker nog, in de herfst en winter is het in Nederland en België buiten zelfs vaak te donker voor een citrusboom. Het is daarom nodig om een kweeklamp te gebruiken.

Citrusbomen komen alleen voor op plaatsen waar ze niet in de schaduw van bijvoorbeeld een berg of andere planten staan. Dit komt omdat een citrusboom een hele hoop energie nodig heeft om te overleven en om vruchten te krijgen. De energie die een plant nodig heeft, moet de plant zelf aanmaken tijdens een proces dat fotosynthese heet. Tijdens dit proces dat in de bladeren plaats vindt, zet de plant water en koolstofdioxide om in glucose. Dit proces wordt in gang gezet door lichtdeeltjes, uit zonlicht of uit het licht van speciale lampen. Wanneer er te weinig lichtdeeltjes op de bladeren vallen, dan kan de citrusboom onvoldoende glucose aanmaken, waardoor de boom "honger" heeft.

Veel nieuwe citruseigenaren geloven dat hun huis licht genoeg is voor een citrusboom. Helaas is dit niet het geval. Onze ogen nemen licht anders waar de lichtgevoelige cellen van een plant, waardoor ons huis licht is voor onze ogen, maar niet voor een plant. Voor citrusbomen blijken al onze huizen, hoe "licht" ook, het grootste deel van de dag te donker te zijn. Sterker nog, in de winter is het buiten zelfs te donker voor citrusbomen. Citrusbomen hebben namelijk 750 µmol s/m² nodig voor een goede gezondheid. Op de pagina over licht en citrusbomen lees je meer over de lichtbehoefte van citrusbomen.

Om ervoor te zorgen dat een citrusboom in de herfst en winter voldoende licht krijgt, moet de plant onder een kweeklamp gezet worden. Kweeklampen zijn lampen die speciaal zijn aangepast aan de lichtbehoefte van planten. Doordat citrusbomen veel licht nodig hebben, betekend dit dat je een sterke kweeklamp nodig hebt om te voorkomen dat de plant te weinig energie aanmaakt. Helaas zijn deze sterke kweeklampen behoorlijk prijzig, en vaak ook niet zo flatteus. Een alternatief is om meerdere, losse kweeklampen te gebruiken die je in een standaard lampenstandaard kunt draaien. Op de pagina over kweeklampen kun je meer lezen over hoe kweeklampen werken en hoe je een goede kweeklamp voor jouw citrusboom kiest.

Citrusbomen hebben water nodig om te kunnen overleven. Een klein deel van het water dat de citrusboom opneemt, wordt tijdens het fotosynthese proces gebruikt om glucose te maken. Echter, het meeste water dat de citrusboom opneemt, verdampt via de bladeren de lucht in. In vergelijking met veel andere planten verdampt er weinig water uit de bladeren van een citrusboom. Dit komt bijvoorbeeld omdat de bladeren van een citrusboom een waxlaagje hebben dat voorkomt dat er onnodig veel water verdampt. Hierdoor heeft een citrusboom weinig water nodig.

Doordat citrusbomen gekweekt zijn voor het leven in een droog klimaat, missen ze de eigenschappen die ze bestand maken tegen het langdurige leven in een natte bodem. Zodra de grond te veel water bevat, krijgen de wortels het dan ook zwaar. Hoe meer water er in de bodem zit, hoe minder zuurstof er in zit. De wortels van de citrusboom kunnen slecht tegen een tekort aan zuurstof. Als een reactie op een te natte bodem, stoppen de wortels met het opnemen van water. Hierdoor kan de citrusboom na een tijdje verdort lijken, terwijl er meer dan genoeg water in de grond zit. Om dit te voorkomen is het belangrijk om de juiste plantenbak en potgrond te kiezen en om met beleid water te geven.

Citrusbomen die pas zijn aangekocht, of pas zelf zijn gezaaid, geënt of gestekt, hebben regelmatig een kleine hoeveelheid water nodig. Wanneer de grond van deze citrusbomen regelmatig te droog of te nat wordt, dan wordt de groei van de kroon vertraagd. Op de lange termijn zorgt dit ervoor dat de citrusboom minder bloemen en vruchten krijgt. Om er zeker van te zijn dat de grond van de citrusboom de juiste vochtigheid heeft, raden wij aan om regelmatig de evapotranspiratie te bepalen en te werken met een tensiometer. Door elke drie dagen de hoeveelheid water te geven die verloren gaat door verdamping uit de grond en transpiratie uit de bladeren, zorg je ervoor dat de citrusboom geen stress ervaart. De tensiometer zal op die manier altijd rond de veldcapaciteit blijven staan.

bladgroei, citrus, water geven
Om de bladgroei van jonge citrusbomen, zoals deze wilde citroen zaailing, te stimuleren mag de plant geen waterstress ervaren.

Oudere, vruchtdragende citrusbomen hebben veel minder water nodig. Vanaf de bloei tot het einde van de tweede groeifase van de citrusvruchten heeft de citrusboom elke drie dagen evenveel water nodig als dat de citrusboom verloren heeft door de evapotranspiratie. Op die manier blijft de vochtigheid van de grond rond de veldcapaciteit. In de rijpingsfase heeft de citrusboom veel minder water nodig. Door maar 50% van de evapotranspiratie te geven wordt de smaak en de voedingswaarde van de citrusvruchten uiteindelijk beter.

citrusboom, water geven
Om de bloei te stimuleren, kun je de citrus in de winter gecontroleerd op laten drogen.
citrusboom, irrigatie
Zolang de vruchten nog aan het groeien zijn, heeft de citrusboom voldoende water krijgen.
citrusboom, water geven
Tijdens de rijpingsfase van de citrusvruchten heeft de citrusboom minder water nodig.

Om de bloei van volwassen, vruchtdragende citrusbomen te stimuleren, kun je de citrusboom blootstellen aan een droge periode. Tijdens deze periode laat je de grond van de citrusboom langzaam aan opdrogen. Hierdoor ervaart de citrusboom een lichte mate van stress. Wanneer de citrusboom na deze periode weer water krijgt, dan zal de citrusboom hormonen aanmaken die de aanmaak van bloemknoppen stimuleert. Hierdoor zal de citrusboom uitbundiger bloeien.

Citrusbomen hebben voldoende elementen, zoals stikstof, nodig om goed te kunnen functioneren. De belangrijkste elementen die en citrusboom nodig heeft zijn stikstof, fosfor en kalium. Daarnaast heeft een citrusboom ook nog calcium, magnesium, zwavel en sporenelementen, zoals zink en ijzer nodig. Zonder deze stoffen zijn de cellen van de citrusboom van een mindere kwaliteit of kunnen bepaalde processen niet worden uitgevoerd.

De meeste elementen worden door de wortel van de citrusboom opgenomen. Zodra de aarde vochtig wordt, dan lossen deze stoffen op en worden ze samen met het water de citrusboom binnen gezogen. Naast dat de citrusbomen elementen kunnen opnemen via de wortels, kunnen ze ook via de bladeren elementen opnemen. Dit kost de citrusboom een stuk minder energie, waardoor de elementen een extra boost geven aan de groei van de bladeren, bloemen en vruchten.

citrusboom, plantenvoeding
Voor een mooie volle kroon en een rijke oogst heeft de citrusboom voldoende plantenvoeding nodig.

De hoeveelheid stikstof, fosfor en kalium die de citrusboom nodig heeft, hangt van verschillende eigenschappen van de citrusboom af. Zo hebben citroenbomen en limoenbomen over het algemeen de meeste elementen nodig, terwijl grapefruitbomen en pomelobomen de minste elementen nodig hebben. De elementen behoeften van overige citrussoorten, zoals sinaasappelbomen, calamondinbomen en kumquat bomen, ligt hier tussen in. Naast de soort, bepaald ook de leeftijd en de grootte van de citrusboom de stikstof, fosfor en kalium behoefte. Op de pagina over plantenvoeding en citrusbomen vindt je een tabel waarin per soort, per leeftijd en per grootte staat hoeveel plantenvoeding jouw citrusboom nodig heeft.

Citrusbomen zijn in veel opzichten anders dan andere fruitbomen, zoals appelbomen en perenbomen. Zo slaan citrusbomen hun energiereserves, in de vorm van suiker en zetmeel, vooral op in de bladeren. De meeste andere fruitbomen slaan hun reserves op in de stam en in de wortels, omdat deze bomen hun bladeren in de herfst verliezen.

citrusboom snoeien
De citrusboom krijgt een mooie kroon doordat de citrusboom voldoende ruimte, licht, water en plantenvoeding krijgt. Snoeien zorgt er vaak voor dat de gezondheid van de citrusboom achteruit gaat en moet dus zo veel mogelijk vermeden worden.

Doordat een groot deel van de reserves van de citrusboom zich in de bladeren bevinden, heeft het verwijderen van de bladeren direct invloed op de vitaliteit van de citrusboom en de ontwikkeling van de citrusvruchten. Alleen oudere citrusbomen, die minimaal vier tot zes jaar geleden zijn aangekocht, kunnen in sommige gevallen een snoeibeurt aan. Voordat je de oudere citrusboom gaat snoeien, is het belangrijk om eerst na te gaan of de citrusboom in de afgelopen twaalf maanden goed verzorgd is geweest en geen last heeft gehad van een insectenplaag of ziekte. Pas dan kun je overwegen om de citrusboom te snoeien.

Wanneer je de volwassen, gezonde citrusboom gaat snoeien, dan kun je dit het beste na de oogst doen, wanneer er geen citrusvruchten of bloemen aan de takken hangen. Er zijn twee manieren van snoeien: Je kunt van enkele takken een groot stuk verwijderen of van bijna alle takken een klein beetje afknippen. In beide gevallen is het belangrijk dat je nooit meer dan 30% van de kroon afknipt. Hoe minder je snoeit, hoe beter.

Citrusbomen advies nodig?

Citrusbomen zijn geen makkelijke planten. Ze moeten in de juiste omgeving gehouden worden om goed te kunnen groeien. Ook zijn citrusbomen gevoelig voor verschillende insecten plagen en ziekteverwekkers. Het is dan ook niet zo gek dat je citrusboom soms symptomen vertoont waar je geen raadt mee weet. Om je verder te helpen kun je ons een vraag sturen over jouw citrusboom. Uiteraard kunnen we je alleen helpen wanneer we zo veel mogelijk informatie hebben. Op de contactpagina vindt je een lijstje met informatie die we nodig hebben om je goed te kunnen helpen.

Dit is een samenvatting en overzicht artikel, voor bronnen kun je de uitgebreide pagina's waarnaar in dit artikel gelinkt wordt bezoeken.